Kim jest ekonomista – kompleksowy przewodnik

Kiedy oglądasz wiadomości ekonomiczne lub czytasz analizy gospodarcze, często słyszysz o tym, co „ekonomiści” prognozują w kwestii inflacji, wzrostu gospodarczego czy budżetu państwa. Ci eksperci kształtują nasze zrozumienie procesów zachodzących w gospodarce i pomagają podejmować decyzje wpływające na finansowe losy kraju i przedsiębiorstw. Ekonomiści pracują jednak nie tylko dla rządu czy w instytutach badawczych – znajdziesz ich także w bankach, korporacjach, firmach doradczych, a nawet prowadzących własne działalności gospodarcze.

W dobie szybkich zmian gospodarczych i nowych wyzwań ekonomista jawi się jako zawód zarówno perspektywiczny, jak i niezwykle ważny dla funkcjonowania współczesnego społeczeństwa. Osoby wykonujące ten zawód odgrywają istotną rolę w analizowaniu i kształtowaniu procesów ekonomicznych, wpływając na decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwa, instytucje państwowe oraz zwykłych obywateli. Ekonomia, czyli nauka o gospodarowaniu zasobami, stanowi fundament pracy ekonomisty – dzięki jej znajomości specjaliści ci potrafią zrozumieć mechanizmy rynku i przewidywać zmiany w gospodarce.

Czy jednak ekonomista to jedynie ktoś, kto całe dnie spędza nad tabelami i wykresami? Kim tak naprawdę jest osoba pracująca w tym zawodzie i czym zajmuje się na co dzień? W poniższym kompleksowym przewodniku odpowiadamy na te pytania i przyglądamy się bliżej profesji ekonomisty z różnych perspektyw.

Z tego artykułu dowiesz się:

Kim jest ekonomista i jakie pełni role w społeczeństwie oraz gospodarce.
Czym zajmuje się ekonomista na co dzień – jakie są jego główne zadania i obowiązki.
Jakie umiejętności i wykształcenie są potrzebne, by zostać ekonomistą.
Gdzie może pracować ekonomista – w jakich branżach i instytucjach znajdzie zatrudnienie.
Ile zarabia ekonomista i od czego zależą zarobki w tym zawodzie.
Jakie są zalety i wady pracy ekonomisty.
Jak wyglądają perspektywy kariery i rozwoju zawodowego ekonomistów w obecnych realiach.

Co robi ekonomista?

Ekonomista to specjalista zajmujący się analizą, interpretacją oraz prognozowaniem zjawisk ekonomicznych. Jego praca nie ogranicza się tylko do liczb i wykresów – w rzeczywistości jest o wiele bardziej złożona. W swoich analizach ekonomista musi brać pod uwagę różnorodne czynniki, które wspólnie kształtują rynek i gospodarkę. Dzięki szerokiej wiedzy z zakresu finansów i mechanizmów rynkowych, potrafi formułować wnioski potrzebne do podejmowania odpowiedzialnych decyzji biznesowych czy państwowych oraz doradzać innym podmiotom w tych kwestiach.

Warto podkreślić, że ekonomistów można podzielić na dwie główne kategorie: teoretyków oraz praktyków. Ekonomista teoretyk często działa w obszarze nauki i badań – to akademicy, analitycy i naukowcy, którzy skupiają się na opracowywaniu teorii ekonomicznych, prowadzeniu badań makroekonomicznych czy tworzeniu modeli opisujących funkcjonowanie gospodarki. Publikują oni prace naukowe, analizują dane na szeroką skalę i uczestniczą w debatach dotyczących polityki gospodarczej. Ich odkrycia i analizy stanowią podstawę wiedzy ekonomicznej, z której korzystają inni.

Z kolei ekonomista praktyk to osoba stosująca tę wiedzę w bezpośrednim działaniu na rynku. Pracuje najczęściej w sektorze prywatnym (np. w przedsiębiorstwach, bankach, firmach konsultingowych) lub w instytucjach publicznych jako ekspert od finansów. Wykorzystuje prognozy i analizy wypracowane przez teoretyków do podejmowania decyzji biznesowych, planowania strategii finansowych, oceny ryzyka czy doradzania klientom. Tym samym określenie „ekonomista” obejmuje bardzo szerokie spektrum profesjonalistów – od analityków finansowych, przez doradców inwestycyjnych, po specjalistów w instytucjach rządowych.

Główne zadania i obowiązki ekonomisty

Zakres obowiązków ekonomisty zależy od miejsca pracy i specjalizacji, ale można wymienić kilka najważniejszych zadań wspólnych dla większości osób w tym zawodzie. Do typowych zadań ekonomisty należą między innymi:

Analiza rynków i trendów – badanie rynku pracy, rynku towarów, rynku finansowego oraz innych segmentów gospodarki w celu zrozumienia ich dynamiki, zależności i bieżących trendów.
Prognozowanie zjawisk gospodarczych – na podstawie zebranych danych ekonomista przewiduje przyszłe tendencje (np. wzrost lub spowolnienie gospodarcze, zmiany inflacji, bezrobocia czy kursów walut), co jest niezwykle ważne dla planowania działań przez firmy i rządy.
Formułowanie rekomendacji i polityki – doradzanie w zakresie polityki ekonomicznej państwa lub strategii finansowej przedsiębiorstwa. Ekonomiści przygotowują analizy i raporty, które pomagają decydentom kształtować politykę fiskalną, monetarną czy strategie rozwoju biznesu.
Badanie efektywności i wydajności – ocena skuteczności działań gospodarczych podejmowanych przez różne podmioty (np. programów rządowych, inwestycji publicznych, projektów biznesowych) oraz poszukiwanie sposobów na poprawę wydajności i wyników.
Zarządzanie danymi i dokumentacją finansową – wielu ekonomistów zajmuje się również gromadzeniem danych finansowych, sporządzaniem raportów, sprawozdań i analiz finansowych dla firm czy instytucji. W ramach tego mogą prowadzić dokumentację rachunkową, kontrolować budżety oraz monitorować wyniki finansowe.
Doradztwo i konsultacje – ekonomiści często pełnią rolę doradców. W biznesie doradzają firmom, jak optymalizować koszty, inwestować środki lub reagować na zmiany rynkowe. W sektorze publicznym mogą doradzać w zakresie polityki gospodarczej, podatków czy regulacji finansowych.

Dobrym przykładem znaczenia pracy ekonomistów jest sytuacja kryzysowa. Przykładowo, podczas globalnego kryzysu finansowego lat 2007–2009 to analizy ekspertów ekonomicznych pomogły rządom i bankom centralnym podjąć działania ratunkowe stabilizujące system finansowy. Z kolei w czasie niedawnej pandemii COVID-19 specjaliści od ekonomii oceniali potencjalne skutki gospodarcze lockdownów i wspierali opracowanie programów pomocowych dla przedsiębiorstw. Takie wydarzenia pokazują, jak cenne dla społeczeństwa są trafne prognozy i rekomendacje formułowane przez ekonomistów.

Jak widać, praca ekonomisty łączy aspekt analityczny z doradczym. Osoba na tym stanowisku musi nie tylko potrafić przeprowadzić skomplikowane analizy liczbowe, ale także zrozumieć kontekst społeczno-ekonomiczny i komunikować wnioski w przystępny sposób.

Przykładowy dzień pracy ekonomisty

Jak może wyglądać typowy dzień zawodowy ekonomisty? Oczywiście wiele zależy od miejsca pracy i pełnionej funkcji, ale można przedstawić ogólny zarys takiego dnia.
Rankiem ekonomista zwykle rozpoczyna od przeglądu bieżących informacji gospodarczych – analizuje wiadomości ze świata finansów, sprawdza notowania rynków oraz wyniki ekonomiczne publikowane przez instytucje (np. najnowsze dane o inflacji czy bezrobociu). Dzięki temu zyskuje kontekst do podejmowanych zadań.

Następnie przechodzi do realizacji swoich projektów. Przykładowo, ekonomista zatrudniony w dużej firmie może tego dnia analizować sprzedaż i koszty przedsiębiorstwa za ostatni kwartał, aby przygotować prognozy na kolejne miesiące. W tym celu korzysta z arkuszy kalkulacyjnych i specjalistycznego oprogramowania – importuje dane finansowe, tworzy wykresy, porównuje wyniki z poprzednimi okresami. Na podstawie tych analiz formułuje wnioski, np. wskazuje, które produkty sprzedają się najlepiej, gdzie firma może ograniczyć wydatki, a w co warto zainwestować więcej środków.

W ciągu dnia ekonomista często uczestniczy w spotkaniach zespołu lub naradach z kadrą zarządzającą. Prezentuje na nich swoje ustalenia i rekomendacje. Musi umieć odpowiedzieć na pytania, wyjaśnić założenia swoich modeli i przekonać innych do proponowanych rozwiązań (np. argumentować, dlaczego przewiduje wzrost popytu na dany produkt albo czemu sugeruje ograniczenie wydatków w jakimś dziale).

Po spotkaniu wraca do dalszej pracy analitycznej – być może aktualizuje modele finansowe na podstawie uwag, zbiera dodatkowe dane lub przygotowuje pisemny raport podsumowujący wyniki analizy. Pod koniec dnia ekonomista dokonuje jeszcze weryfikacji najważniejszych wskaźników (np. kursów walut, cen surowców, stóp procentowych), zwłaszcza jeśli mają one wpływ na działalność firmy lub instytucji, dla której pracuje. Takie podsumowanie dnia pozwala mu wychwycić nagłe zmiany i zaplanować działania na kolejny dzień.

Oczywiście praca ekonomisty nie zawsze przebiega według tego schematu – bywa, że niektóre dni w całości poświęca on na jeden duży projekt analityczny lub przygotowanie ważnej prezentacji dla zarządu, a innym razem dzień jest zdominowany przez spotkania i konsultacje. Niemniej jednak powyższy opis pokazuje, że ekonomista łączy w swojej codziennej pracy analizę danych z komunikacją wyników, a jego zadania są zróżnicowane i wymagają zarówno wiedzy merytorycznej, jak i umiejętności organizacyjnych.

Umiejętności i cechy dobrego ekonomisty

Zawód ekonomisty wymaga szerokiego wachlarza kompetencji. Obejmuje to zarówno umiejętności twarde (specjalistyczne), jak i miękkie, związane z komunikacją i organizacją pracy. Poniżej przedstawiamy najważniejsze umiejętności i cechy, jakimi powinien wyróżniać się dobry ekonomista:

Zdolności analityczne – umiejętność logicznego, krytycznego myślenia i wyciągania wniosków z danych to podstawa pracy ekonomisty. Specjalista ten musi potrafić interpretować złożone dane statystyczne i finansowe oraz dostrzegać zależności przyczynowo-skutkowe w gospodarce.
Umiejętności matematyczne i statystyczne – solidne podstawy z matematyki (w tym znajomość statystyki, ekonometrii, rachunku prawdopodobieństwa) są niezbędne, by przeprowadzać analizy ilościowe, tworzyć modele ekonomiczne czy prognozy.
Znajomość narzędzi analitycznych – współcześnie ekonomista powinien biegle posługiwać się narzędziami do analizy danych. Przydaje się obsługa arkuszy kalkulacyjnych (np. Excel), programów statystycznych oraz języków programowania Python czy SQL wykorzystywanych do analizy dużych zbiorów danych. Coraz większe znaczenie ma także znajomość systemów klasy ERP oraz narzędzi business intelligence (np. Power BI, Tableau).
Wiedza ekonomiczna i finansowa – oczywistym wymogiem jest dobra znajomość teorii ekonomii (zarówno mikro-, jak i makroekonomii), mechanizmów funkcjonowania rynku, finansów i rachunkowości. Ekonomista powinien rozumieć zasady działania gospodarki, systemu bankowego, rynków kapitałowych oraz znać aktualne realia rynkowe.
Orientacja w przepisach prawnych – gospodarka i finanse są silnie powiązane z regulacjami prawnymi. Dobry ekonomista powinien być na bieżąco z podstawami prawa gospodarczego, podatkowego i finansowego, aby móc uwzględniać zmiany przepisów w swoich analizach i doradztwie.
Umiejętność komunikacji – analiza danych to jedno, ale równie ważne jest potrafić przedstawić swoje wnioski w zrozumiały sposób. Ekonomista powinien umieć jasno komunikować skomplikowane kwestie ekonomiczne zarówno w formie pisemnych raportów, jak i ustnych prezentacji. Często współpracuje z osobami, które nie mają takiej wiedzy ekonomicznej, więc musi tłumaczyć im zawiłe zagadnienia prostym językiem.
Zdolności interpersonalne i praca zespołowa – wiele projektów o charakterze ekonomicznym realizowanych jest w zespołach (np. z innymi analitykami, menedżerami, ekspertami od marketingu czy inżynierami). Ekonomista powinien umieć efektywnie pracować w grupie, dzielić się ustaleniami i wspólnie wypracowywać rozwiązania.
Skrupulatność i dbałość o szczegóły – w pracy z danymi finansowymi czy statystycznymi liczy się dokładność. Nawet drobne błędy potrafią zmienić wnioski z analizy, dlatego ekonomista musi być osobą skrupulatną, która weryfikuje poprawność swoich obliczeń i założeń.
Myślenie strategiczne i kreatywność – najlepszych ekonomistów cechuje zdolność łączenia faktów i dostrzegania szerszego obrazu sytuacji. Powinni oni wykazywać się również kreatywnością w rozwiązywaniu problemów – gospodarka stale się zmienia, zatem często potrzebne są nieszablonowe podejścia i innowacyjne rozwiązania.
Znajomość języków obcych – w dobie globalizacji i powiązań międzynarodowych szczególnie ważna jest znajomość języka angielskiego, który jest językiem biznesu i finansów na świecie. Dzięki temu ekonomista może śledzić zagraniczne raporty i badania oraz łatwiej współpracować na arenie międzynarodowej.

Warto zaznaczyć, że bycie ekonomistą to nie jednorazowy wysiłek edukacyjny, lecz ciągłe doskonalenie się. Współczesny rynek wymaga od ekonomistów stałego podnoszenia kwalifikacji – uczestnictwa w szkoleniach, kursach czy zdobywania certyfikatów (takich jak np. ceniony w branży finansowej certyfikat CFA – Chartered Financial Analyst). Nowe technologie, zmieniające się prawo oraz dynamiczne zjawiska gospodarcze sprawiają, że ekonomista musi być elastyczny i gotowy do ciągłego uczenia się przez całą karierę.

Jak zostać ekonomistą?

Ścieżka do zawodu ekonomisty najczęściej prowadzi przez odpowiednie wykształcenie kierunkowe. Choć nie istnieje formalny wymóg posiadania dyplomu, w praktyce większość ekonomistów legitymuje się wyższym wykształceniem z zakresu ekonomii lub dziedzin pokrewnych. Poniżej omówimy etapy kształcenia, które pomagają w karierze ekonomisty:

1. Edukacja na poziomie średnim: Już na etapie szkoły średniej warto rozwijać zainteresowania ekonomiczne. Uczniowie planujący karierę w tym obszarze często wybierają profile matematyczno-ekonomiczne w liceach ogólnokształcących. Alternatywą jest technikum ekonomiczne – szkoła zawodowa, która oferuje przedmioty z zakresu ekonomii, finansów i rachunkowości oraz praktyki zawodowe. Absolwent takiego technikum uzyskuje tytuł „technik ekonomista” i zdobywa podstawową wiedzę praktyczną związaną z zawodem. Jest to dobra opcja dla osób, które już w młodym wieku są zdecydowane na pracę w obszarach finansowo-ekonomicznych.

2. Studia wyższe (licencjackie/inżynierskie i magisterskie): Kolejnym krokiem jest podjęcie studiów na kierunku ekonomia lub pokrewnym. W Polsce ekonomia należy do najpopularniejszych kierunków studiów – na przykład w roku akademickim 2020/2021 kandydowało na ten kierunek ponad 16,7 tysiąca osób, co plasowało go w ścisłej czołówce najczęściej wybieranych specjalizacji. Na poziomie studiów licencjackich (pierwszego stopnia) program obejmuje zwykle podstawy mikro- i makroekonomii, finansów, statystyki, matematyki oraz elementy prawa i zarządzania. Studenci poznają teoretyczne podstawy ekonomii i uczą się narzędzi analitycznych. Po uzyskaniu tytułu licencjata można kontynuować naukę na studiach magisterskich (drugiego stopnia), często wybierając już konkretną specjalizację (np. ekonomia międzynarodowa, finanse przedsiębiorstw, ekonometria, polityka gospodarcza itp.). Dyplom magistra ekonomii nie jest wprawdzie obligatoryjny do podjęcia pracy, ale może ułatwić start na rynku i otworzyć drogę do bardziej zaawansowanych stanowisk.

3. Studia podyplomowe i certyfikaty: Po zdobyciu dyplomu magistra wiele osób decyduje się na dalsze kształcenie podyplomowe lub kursy specjalistyczne. Popularne są np. studia podyplomowe z zakresu analityki danych, controllingu, rynku kapitałowego czy zarządzania finansami przedsiębiorstw. Dodatkowo, w środowisku ekonomistów wysoko cenione są międzynarodowe certyfikaty takie jak wspomniany CFA, certyfikat ACCA (dla specjalistów od rachunkowości i finansów) czy kursy z zakresu analizy danych (np. Data Science). Takie kwalifikacje zwiększają konkurencyjność na rynku pracy i potwierdzają specjalistyczną wiedzę.

4. Ścieżka akademicka (doktorat): Osoby zainteresowane karierą naukową lub ekspercką mogą podjąć studia doktoranckie z ekonomii. Doktorat to kilkuletnie zaawansowane studia, podczas których kandydaci prowadzą własne badania naukowe w wybranej dziedzinie ekonomii. Uzyskanie stopnia doktora otwiera drogę do pracy na uczelni (jako wykładowca, badacz) lub w instytucjach badawczych i think-tankach ekonomicznych. To ścieżka dla tych, którzy pasjonują się teorią ekonomii i chcą uczestniczyć w jej rozwoju.

Ważne jest, aby poza formalnym wykształceniem rozwijać również praktyczne doświadczenie. Wielu studentów ekonomii już w trakcie nauki odbywa staże w bankach, firmach doradczych czy działach finansowych przedsiębiorstw. Takie doświadczenia pozwalają zastosować wiedzę w praktyce i są bardzo cenione przez przyszłych pracodawców. Warto pamiętać, że ekonomia przyciąga co roku wielu kandydatów, co przekłada się na sporą liczbę absolwentów – konkurencja na rynku pracy bywa więc duża. Dlatego bardzo istotne jest już na etapie studiów budowanie mocnego CV: udział w stażach, konkursach ekonomicznych, kołach naukowych czy realizacja własnych projektów może wyróżnić kandydata na tle innych.

Podsumowując, aby zostać ekonomistą, warto zdobyć solidne podstawy teoretyczne na studiach oraz praktyczne umiejętności poprzez staże lub pierwszą pracę na stanowisku związanym z analizą danych czy finansami. Zawód ten jest otwarty także dla osób z pokrewnym wykształceniem (np. finanse i rachunkowość, metody ilościowe, zarządzanie), pod warunkiem że posiadają one kompetencje analityczne i ekonomiczne myślenie.

Specjalizacje w ekonomii

Ekonomia jako nauka i dziedzina praktyki jest bardzo szeroka, dlatego ekonomiści często specjalizują się w konkretnych obszarach. W trakcie studiów i kariery można wybrać specjalizację dopasowaną do własnych zainteresowań. Oto kilka popularnych specjalizacji ekonomicznych:

Makroekonomista – specjalista od makroekonomii, czyli procesów gospodarczych w skali całej gospodarki narodowej lub globalnej. Makroekonomiści analizują wskaźniki gospodarcze takie jak PKB, inflacja, bezrobocie, bilans handlowy; badają politykę pieniężną banków centralnych i doradzają rządom w kwestii polityki fiskalnej.
Mikroekonomista – skupia się na mikroekonomii, badając zachowania pojedynczych podmiotów: firm, gospodarstw domowych, konsumentów. Analizuje, jak podejmowane są decyzje ekonomiczne na poziomie jednostkowym, jak kształtują się ceny na rynkach konkretnych dóbr i usług, czy jak regulacje wpływają na działalność przedsiębiorstw.
Analityk finansowy – zajmuje się głównie finansami przedsiębiorstw i rynkami kapitałowymi. Taki ekonomista analizuje sprawozdania finansowe firm, ocenia rentowność inwestycji, prognozuje wyniki finansowe, a także śledzi sytuację na giełdach papierów wartościowych. Wielu analityków finansowych pracuje w bankach, funduszach inwestycyjnych lub działach controllingu przedsiębiorstw.
Ekonometrysta – specjalizuje się w ekonometrii, czyli zastosowaniu metod statystycznych i matematycznych do analizy zjawisk ekonomicznych. Ekonometrycy budują modele ekonometryczne, aby empirycznie weryfikować hipotezy ekonomiczne (np. związek między stopą procentową a inwestycjami) lub prognozować zjawiska gospodarcze na podstawie danych historycznych.
Specjalista od finansów publicznych – koncentruje się na ekonomii sektora publicznego. Analizuje budżet państwa, system podatkowy, politykę wydatkową rządu oraz dług publiczny. Doradza w zakresie planowania budżetów, ocenia skutki ekonomiczne programów rządowych, bada efektywność wykorzystania środków publicznych.
Ekonomista ds. rynku pracy – zajmuje się analizą rynku pracy, bezrobocia, polityki zatrudnienia i wpływu różnych czynników (np. płacy minimalnej, migracji, zmian technologicznych) na rynek pracy. Tacy specjaliści mogą pracować w instytutach badawczych, urzędach pracy czy organizacjach pozarządowych analizujących zagadnienia zatrudnienia.
Specjalista ds. handlu międzynarodowego – bada wymianę gospodarczą między krajami. Analizuje eksport, import, politykę celną, umowy handlowe i ich wpływ na gospodarkę. Może doradzać firmom w ekspansji zagranicznej lub pracować w ministerstwach i organizacjach zajmujących się współpracą międzynarodową (np. WTO, UE).
Specjalista od ekonomii środowiska i zrównoważonego rozwoju – stosunkowo nowa i rosnąca dziedzina, łącząca wiedzę ekonomiczną z troską o środowisko. Taki ekonomista analizuje ekonomiczne aspekty ochrony środowiska, ocenia koszty i korzyści działań proekologicznych, pomaga tworzyć strategie zrównoważonego rozwoju dla firm i państw.

Oczywiście istnieje więcej możliwych specjalizacji, a granice między nimi bywają płynne. Często ekonomiści w trakcie kariery poszerzają swoje kompetencje i łączą różne obszary (np. makroekonomista z wiedzą z zakresu finansów międzynarodowych, czy analityk finansowy z umiejętnościami ekonometrycznymi). Wybór specjalizacji zależy od osobistych zainteresowań oraz od potrzeb rynku pracy.

Gdzie może pracować ekonomista?

Jedną z zalet bycia ekonomistą jest wszechstronność tej profesji na rynku pracy. Osoby z wykształceniem ekonomicznym są potrzebne w wielu branżach i typach instytucji. Praktycznie wszędzie tam, gdzie pojawiają się kwestie finansowe, gospodarcze czy analityczne – ekonomista może znaleźć zatrudnienie. Do najczęstszych miejsc pracy ekonomistów należą:

Sektor bankowy i finansowy – banki, firmy ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne, domy maklerskie chętnie zatrudniają ekonomistów jako analityków rynkowych, doradców finansowych, specjalistów od ryzyka czy ekonomistów bankowych prognozujących trendy gospodarcze.
Przedsiębiorstwa prywatne – duże korporacje i mniejsze firmy zatrudniają ekonomistów w działach planowania strategicznego, analiz rynkowych, controllingu czy finansów przedsiębiorstwa. Ekonomista w firmie dba o to, by decyzje biznesowe opierały się na rzetelnych analizach ekonomicznych i pomaga optymalizować działania pod kątem zyskowności.
Konsulting i audyt – firmy konsultingowe (doradcze) często poszukują absolwentów ekonomii do prowadzenia projektów doradczych z zakresu strategii biznesowej, analiz opłacalności, restrukturyzacji czy badań rynkowych. Również duże firmy audytorskie i doradcze (tzw. wielka czwórka) zatrudniają ekonomistów, np. do działów doradztwa finansowego.
Administracja publiczna – instytucje państwowe i samorządowe potrzebują ekonomistów do analizowania i kształtowania polityki gospodarczej. Ekonomiści pracują w ministerstwach (np. finansów, rozwoju, pracy), urzędach statystycznych, banku centralnym, urzędach skarbowych czy instytucjach takich jak Komisja Nadzoru Finansowego. W tych miejscach zajmują się m.in. przygotowywaniem analiz makroekonomicznych, planowaniem budżetu, oceną skutków regulacji czy nadzorem nad rynkami.
Ośrodki badawcze i think-tanki – różnego rodzaju instytuty i fundacje prowadzące badania ekonomiczne (np. Polski Instytut Ekonomiczny, uczelniane instytuty badawcze, organizacje międzynarodowe jak OECD czy Bank Światowy) zatrudniają ekonomistów do prowadzenia badań, przygotowywania raportów i ekspertyz na temat stanu gospodarki, propozycji reform, analiz sektorowych itp.
Sektor edukacji – z wykształceniem ekonomicznym można pracować również jako nauczyciel akademicki lub wykładowca (po zdobyciu odpowiednich stopni naukowych), a także uczyć podstaw przedsiębiorczości czy ekonomii w szkołach średnich (wymagane jest dodatkowo przygotowanie pedagogiczne).
Własna działalność doradcza – niektórzy ekonomiści decydują się zostać niezależnymi konsultantami czy analitykami. Na własną rękę świadczą usługi doradcze dla firm (np. w zakresie tworzenia biznesplanów, analiz inwestycyjnych, prognoz rynkowych) albo udzielają się jako komentatorzy ekonomiczni w mediach. Taka ścieżka wymaga jednak zdobycia wcześniej doświadczenia i renomy.

Jak pokazuje powyższa lista, ekonomista ma dość uniwersalne kwalifikacje, które można wykorzystać w różnych środowiskach zawodowych. Wybór sektora często zależy od osobistych preferencji: sektor prywatny oferuje zwykle wyższe zarobki i dynamiczne środowisko biznesowe, podczas gdy sektor publiczny daje możliwość wpływania na politykę państwa i stabilność zatrudnienia.

Sektor publiczny a sektor prywatny

Warto krótko omówić różnice w pracy ekonomisty w sektorze publicznym i prywatnym. W sektorze publicznym (np. urzędy, ministerstwa, bank centralny) ekonomista skupia się na makroskali – analizuje zjawiska dotyczące całej gospodarki lub dużych grup społecznych. Może uczestniczyć w tworzeniu strategii państwowych, programów społecznych, prognoz dla kraju. Taka praca bywa mocno związana z politykami i wymaga zrozumienia mechanizmów państwowych. Priorytetem jest tutaj interes publiczny, stabilność gospodarcza, dobrobyt społeczny.

Z kolei w sektorze prywatnym ekonomista częściej pracuje na mikroskalę – dla pojedynczej firmy lub instytucji finansowej. Jego celem jest poprawa wyników finansowych danej organizacji, analiza rentowności projektów, optymalizacja kosztów i zwiększenie zysków. Działania są nastawione na konkurencyjność i efektywność biznesową. W prywatnych firmach decyzje muszą być szybkie i nastawione na zysk, co sprawia, że praca ekonomisty bywa tu bardziej dynamiczna i związana z presją wyników.

Obie ścieżki kariery – publiczna i prywatna – mogą być dla ekonomisty satysfakcjonujące, ale wymagają nieco innego zestawu umiejętności i dają odmienne doświadczenia. Wielu ekonomistów w trakcie kariery przechodzi z jednego sektora do drugiego, zdobywając szeroką perspektywę na funkcjonowanie gospodarki.

Ekonomista a pokrewne zawody

Zawód ekonomisty często bywa mylony lub utożsamiany z innymi profesjami z obszaru finansów i gospodarki. Warto wyjaśnić, czym ekonomista różni się od takich specjalistów jak księgowy, analityk finansowy czy doradca finansowy.

Przede wszystkim, księgowy (lub specjalista ds. rachunkowości) zajmuje się głównie ewidencją operacji finansowych firmy, sporządzaniem sprawozdań finansowych, rozliczaniem podatków i czuwaniem nad zgodnością finansów z przepisami. Choć księgowi często mają wykształcenie ekonomiczne i operują na danych finansowych, ich praca jest bardziej rutynowa i regulowana przez standardy rachunkowości. Ekonomista natomiast patrzy na finanse bardziej przekrojowo – analizuje trendy, szuka zależności ekonomicznych i może formułować zalecenia co do kierunku działań strategicznych, a nie tylko rejestrować zdarzenia gospodarcze.

Z kolei analityk finansowy koncentruje się na ocenie kondycji finansowej przedsiębiorstw czy inwestycji. Analizuje wskaźniki finansowe, przygotowuje prognozy dla konkretnej firmy lub projektu, doradza w co inwestować. Wielu analityków finansowych to absolwenci ekonomii, jednak ich perspektywa bywa węższa – dotyczy jednej firmy czy sektora. Ekonomista natomiast często operuje szerszym kontekstem: może oceniać wpływ zjawisk makroekonomicznych (np. zmiany stóp procentowych, inflacji) na sytuację wielu firm jednocześnie lub na całą gospodarkę.

W języku potocznym słowem „ekonomista” bywa określana każda osoba z wykształceniem ekonomicznym pracująca w dziedzinie finansów lub gospodarki – stąd niekiedy to pojęcie stosuje się zamiennie w stosunku do np. finansistów czy bankowców. Formalnie jednak konkretne stanowiska posługują się własnymi nazwami (takimi jak księgowy, analityk, kontroler finansowy, doradca inwestycyjny itp.), a tytuł „ekonomista” podkreśla raczej ogólne przygotowanie i spojrzenie ekonomiczne. Można zatem powiedzieć, że każdy księgowy czy finansista z wykształceniem ekonomicznym jest ekonomistą z wykształcenia, ale nie każdy ekonomista wykonuje pracę księgowego czy analityka – ścieżek specjalizacji jest wiele. Dzięki temu absolwenci ekonomii mają dużą elastyczność na rynku pracy, mogąc wybierać spośród różnych ról zawodowych zgodnie ze swoimi preferencjami i umiejętnościami.

Krótka historia zawodu ekonomisty

Choć ludzie zajmowali się gospodarowaniem od tysięcy lat (już w starożytności istnieli zarządcy dóbr i doradcy finansowi władców), to ekonomista jako wyodrębniony zawód ukształtował się stosunkowo późno. Za ojca współczesnej ekonomii uchodzi szkocki filozof i ekonomista Adam Smith, który w 1776 roku opublikował dzieło „Bogactwo narodów” opisujące mechanizmy wolnego rynku. W kolejnych epokach rozwój teorii ekonomicznych (m.in. prace Karola Marksa, Johna Maynarda Keynesa czy Miltona Friedmana) sprawił, że ekonomia wyodrębniła się jako osobna dziedzina wiedzy, a specjaliści zajmujący się analizą gospodarczą zaczęli być postrzegani jako oddzielna grupa zawodowa. W Polsce tradycje rodzimej myśli ekonomicznej sięgają okresu międzywojennego, a od 1945 r. działa Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, które zrzesza krajowych ekonomistów i promuje rozwój nauk ekonomicznych.

Dziś ekonomiści odgrywają niezwykle istotną rolę zarówno w polityce państw, jak i w biznesie. To oni doradzają rządom w kwestiach finansowych i gospodarczych, uczestniczą w pracach banków centralnych nad polityką pieniężną, a także wspierają firmy prywatne swoją wiedzą przy podejmowaniu strategicznych decyzji. Droga, jaką przebył zawód ekonomisty – od rozważań akademickich myślicieli do praktycznych zastosowań w codziennym życiu gospodarczym – pokazuje, jak bardzo zwiększył się wpływ ekonomicznej wiedzy na funkcjonowanie współczesnego świata.

Zarobki ekonomisty

Kwestia zarobków w zawodzie ekonomisty zależy od wielu czynników, takich jak poziom stanowiska, doświadczenie, wybrana branża, wielkość pracodawcy czy region zatrudnienia. Ogólnie jednak profesja ekonomisty jest uważana za dość dobrze wynagradzaną, zwłaszcza na bardziej odpowiedzialnych stanowiskach.

Według ogólnopolskich badań płac, średnie wynagrodzenie ekonomisty w Polsce wynosi około 7–8 tysięcy złotych brutto miesięcznie. Mediana miesięcznych zarobków kształtuje się na poziomie ok. 8,5 tys. zł brutto (czyli około 6,1 tys. zł netto). Co drugi ekonomista zarabia mniej więcej od 7 tys. zł do 10 tys. zł brutto, natomiast ok. 25% najlepiej opłacanych przedstawicieli tego zawodu może liczyć na pensje przekraczające 10 tys. zł brutto.

W pierwszych latach kariery, na stanowiskach juniorskich (np. młodszy analityk), zarobki mogą zaczynać się od około 4–5 tys. zł brutto, w zależności od regionu i typu firmy. Wraz z nabieraniem doświadczenia i awansem na wyższe stanowiska (starszy analityk, kierownik działu analiz, główny ekonomista w instytucji) wynagrodzenie rośnie. W dużych bankach, korporacjach międzynarodowych czy firmach konsultingowych doświadczeni ekonomiści mogą zarabiać kilkanaście tysięcy złotych miesięcznie. Z kolei w sektorze publicznym (np. urzędy, ministerstwa) siatki płac bywają nieco mniej konkurencyjne – na stanowiskach eksperckich pensje ekonomistów w administracji często mieszczą się w przedziale 6–10 tys. zł brutto, choć dodatki za staż pracy czy projekty mogą tę kwotę zwiększyć.

Duży wpływ na wysokość zarobków ma branża. Przykładowo, ekonomista pracujący w firmie ubezpieczeniowej czy banku inwestycyjnym może liczyć na wyższe wynagrodzenie niż np. specjalista po ekonomii zatrudniony jako urzędnik państwowy czy analityk w niewielkiej firmie produkcyjnej. Również lokalizacja ma znaczenie – w największych miastach, jak Warszawa, Kraków czy Wrocław, pensje są zazwyczaj wyższe (ale konkurencja o stanowiska też większa) niż w mniejszych ośrodkach.

Warto wspomnieć, że poza pensją podstawową ekonomiści w firmach prywatnych często otrzymują dodatkowe benefity: premie za wyniki (np. za trafne prognozy lub udane projekty), pakiety bonusowe, opiekę medyczną, szkolenia opłacane przez pracodawcę, a w korporacjach także udziały czy opcje na akcje. W zawodzie ekonomisty, tak jak w wielu innych, inwestycja we własny rozwój (zdobywanie nowych umiejętności, certyfikatów, wiedzy) zwykle przekłada się na możliwość uzyskania wyższych dochodów.

Zalety i wady pracy ekonomisty

Każdy zawód ma swoje blaski i cienie – praca ekonomisty również wiąże się z pewnymi zaletami, ale i wyzwaniami. Oto kilka głównych plusów i minusów związanych z wykonywaniem tego zawodu:

Zalety:

Szerokie możliwości zatrudnienia: Ekonomiści są potrzebni w wielu branżach i sektorach (zarówno w kraju, jak i za granicą), co daje dużą elastyczność na rynku pracy. Osoba z wykształceniem ekonomicznym może przebierać w ofertach od instytucji finansowych, przez firmy consultingowe, po administrację publiczną. Nawet jeśli sytuacja w jednej branży się pogorszy, ekonomista dzięki uniwersalnym kompetencjom może stosunkowo łatwo odnaleźć zatrudnienie w innej dziedzinie.
Stabilność finansowa i dobre zarobki: Zawód ekonomisty należy do relatywnie dobrze wynagradzanych. Doświadczeni specjaliści mogą liczyć na atrakcyjne pensje (często już na starcie nieco wyższe od średniej krajowej), a także dodatkowe benefity. Wiele stanowisk ekonomicznych oferuje pewną stabilność zatrudnienia – kompetencje analityczne są w cenie nawet w trudniejszych czasach.
Możliwość rozwoju i awansu: Ścieżka kariery ekonomisty może prowadzić na wysokie stanowiska kierownicze. Dzięki zdobywanemu doświadczeniu i poszerzaniu kwalifikacji, ekonomista ma szansę awansować, specjalizować się w ciekawych dziedzinach lub przechodzić między sektorami (np. z biznesu do sektora publicznego i odwrotnie).
Ciekawa, intelektualnie wymagająca praca: Analizowanie zjawisk gospodarczych, rozwiązywanie problemów ekonomicznych i śledzenie trendów rynkowych to zajęcia, które angażują intelekt i pozwalają ciągle się uczyć. Dla wielu osób praca ekonomisty jest pasjonująca, daje satysfakcję z rozumienia złożonych mechanizmów gospodarki i wpływu na ważne decyzje.
Prestiż i wpływ na otoczenie: Ekonomiści – zwłaszcza pełniący funkcje doradcze czy eksperckie – często cieszą się społecznym uznaniem. Ich opinie mogą wpływać na strategie firm lub politykę państwa. Możliwość bycia ekspertem wypowiadającym się publicznie (np. w mediach na tematy gospodarcze) bywa dodatkowym atutem dla osób lubiących dzielić się wiedzą. Przykładowo, w mediach regularnie przytaczane są opinie uznanych ekonomistów na temat bieżącej sytuacji gospodarczej – ich głos bywa ważny w publicznej debacie.

Wady i wyzwania:

Duża konkurencja na starcie: Ze względu na popularność kierunku ekonomii, na rynku jest wielu absolwentów o podobnych kwalifikacjach. Młodzi ekonomiści muszą często konkurować o najlepsze stanowiska i wykazać się dodatkowymi umiejętnościami, by się wyróżnić.
Konieczność ciągłego dokształcania się: Gospodarka i przepisy prawne stale się zmieniają, pojawiają się nowe narzędzia analityczne – aby być na bieżąco, ekonomista musi stale aktualizować swoją wiedzę. Dla niektórych może to być obciążające, jeśli nie traktują nauki jako naturalnej części pracy.
Stres i odpowiedzialność: Decyzje podejmowane na podstawie analiz ekonomisty mogą mieć poważne skutki (np. finansowe straty lub zyski, wpływ na zatrudnienie). Świadomość takiej odpowiedzialności, a także praca pod presją terminów czy zmiennych warunków rynkowych, bywa źródłem stresu.
Monotonia i praca biurowa: Choć praca ekonomisty jest zwykle ciekawa intelektualnie, w praktyce wiąże się z długimi godzinami spędzanymi przy komputerze, analizą danych, tworzeniem raportów. Osoby preferujące bardziej dynamiczne, terenowe zajęcia mogą z czasem odczuwać znużenie taką rutyną biurową i powtarzalnością analiz.
Zależność od koniunktury gospodarczej: Sytuacja ekonomisty na rynku pracy częściowo zależy od ogólnej kondycji gospodarki. W czasach kryzysu niektóre sektory mogą ograniczać zatrudnienie lub budżety na analizy. Ponadto, chociaż ekonomista prognozuje przyszłość, nigdy nie ma pewności – nieprzewidziane zdarzenia (jak kryzysy finansowe czy pandemie) mogą sprawić, że nawet najlepsze analizy staną się nieaktualne. Dlatego w zawodzie ekonomisty ważna jest odporność na niepowodzenia i umiejętność szybkiej adaptacji do nowych warunków.

Perspektywy kariery i rozwoju

Perspektywy zawodowe ekonomistów są obiecujące, ale jednocześnie wymagają ciągłego dostosowywania się do zmieniających warunków. Wraz z globalizacją gospodarki, rozwojem nowych technologii oraz rosnącą rolą danych, pojawiają się zarówno nowe możliwości, jak i wyzwania dla osób z wykształceniem ekonomicznym.

Z jednej strony, ekonomiści nadal cieszą się dużym popytem na rynku pracy. W branżach finansowych, konsultingowych, IT (np. fintech) czy e-commerce specjaliści od analiz ekonomicznych są poszukiwani do tworzenia modeli biznesowych, analizowania opłacalności przedsięwzięć czy przetwarzania dużych zbiorów danych w celu znalezienia przewag konkurencyjnych. W sektorze publicznym nie maleje zapotrzebowanie na ekspertów potrafiących ocenić skutki polityki gospodarczej czy doradzić w kwestii inwestycji publicznych. Studia ekonomiczne wciąż zapewniają szerokie możliwości rozwoju zawodowego – absolwenci ekonomii mogą odnaleźć się w bardzo różnych rolach, a umiejętność rozumienia mechanizmów rynkowych jest ceniona w wielu środowiskach. Co istotne, branżowe rankingi zawodów przyszłości regularnie wymieniają ekonomistów (zwłaszcza analityków danych finansowych) wśród najbardziej perspektywicznych specjalistów w kolejnych dekadach.

Z drugiej strony, współczesny rynek pracy dla ekonomistów ewoluuje. Coraz większe znaczenie mają umiejętności związane z analizą danych i nowoczesnymi technologiami. Pojawiają się specjalizacje na styku ekonomii i innych dziedzin – np. analityk danych ekonomicznych (wykorzystujący algorytmy uczenia maszynowego do prognoz), specjalista ds. ESG (Environment, Social, Governance), łączący wiedzę ekonomiczną z oceną wpływu działalności firm na środowisko i społeczeństwo, czy ekspert od ekonomii behawioralnej, badający, jak czynniki psychologiczne wpływają na decyzje konsumentów i inwestorów. Wraz z rozwojem narzędzi automatyzacji i sztucznej inteligencji zmienia się także charakter pracy ekonomisty. Nowoczesne algorytmy potrafią przejmować część rutynowych analiz, lecz wciąż nie zastąpią one eksperckiej oceny ani umiejętności wyciągania wniosków, jakimi dysponuje doświadczony ekonomista.

Aby rozwijać swoją karierę, ekonomiści powinni wykazywać się proaktywnością w zdobywaniu nowych kompetencji. Po kilku latach pracy w zawodzie warto rozważyć specjalizację lub poszerzenie kwalifikacji – np. ukończenie dodatkowych studiów MBA, certyfikacje branżowe (oprócz wspomnianego CFA i ACCA także FRM dla specjalistów od ryzyka, PRM, czy kursy z analizy Big Data). Ważne jest też budowanie sieci kontaktów – udział w konferencjach ekonomicznych, seminariach, warsztatach branżowych pomaga w wymianie doświadczeń i może zaowocować ciekawymi ofertami współpracy.

Należy także podkreślić rolę śledzenia na bieżąco wydarzeń gospodarczych. Dobry ekonomista to osoba, która jest na czasie z najnowszymi danymi makroekonomicznymi, trendami rynkowymi, zmianami w prawie oraz sytuacją geopolityczną. Dzięki temu potrafi trafnie interpretować zmiany w otoczeniu biznesowym i gospodarczo-politycznym oraz szybko adaptować się do nowych realiów.

Zawód ekonomisty oferuje szerokie możliwości rozwoju i ścieżek kariery. Przykładowo, młody absolwent ekonomii zaczynający karierę jako analityk finansowy po kilku latach pracy może awansować na kierownika zespołu analitycznego, następnie objąć funkcję dyrektora finansowego (CFO) odpowiedzialnego za strategię finansową firmy, a w dalszej perspektywie nawet zostać prezesem przedsiębiorstwa. Niektórzy ekonomiści wybierają natomiast drogę przedsiębiorcy – zakładają własne firmy i wykorzystują swoją wiedzę przy budowaniu biznesu od podstaw. Od pracy analitycznej po stanowiska menedżerskie, od sektora publicznego po najwyższe szczeble korporacji – wszystko to stoi otworem przed osobami, które łączą wiedzę teoretyczną z praktycznymi umiejętnościami. Podstawą sukcesu w tej profesji jest ciągła nauka, otwartość na zmiany i pasja do zrozumienia, jak działa otaczający nas świat gospodarki. Ostatecznie przebieg kariery ekonomisty zależy od jego indywidualnych wyborów i zaangażowania – pewne jest jednak, że zrozumienie mechanizmów ekonomicznych pozostaje bardzo cenną umiejętnością we współczesnym świecie.

Kim zatem jest ekonomista? To ktoś, kto łączy zamiłowanie do liczb z rozumieniem potrzeb społeczeństwa – analityk, doradca i strateg w jednej osobie.