Najwyższe emerytury – w którym kraju świadczenia są największe?

Jeśli przez „najwyższe emerytury” rozumiemy najwyższy dochód emeryta po zakończeniu pracy, najbardziej standardową i porównywalną miarą nie jest nominalna kwota miesięcznego świadczenia, lecz stopa zastąpienia netto. Według najnowszego szeroko stosowanego porównania OECD liderem pozostaje Holandia, a bardzo wysoko plasują się także Turcja, Portugalia oraz Luksemburg. To ważne rozróżnienie, bo kraj z wysokimi emeryturami w dolarach nie musi zapewniać emerytom najwyższego udziału wcześniejszych zarobków.

W tym artykule ranking ekonomiczny dotyczy państw OECD i odpowiada na pytanie: w którym kraju przyszły emeryt, kończący pełną karierę zawodową przy typowych założeniach OECD, może liczyć na najwyższe świadczenie w relacji do swoich wcześniejszych dochodów po opodatkowaniu. To najbardziej użyteczne kryterium do porównań międzynarodowych, bo ogranicza wpływ samych poziomów płac, kursów walutowych i cen.

Najwyższe emerytury według standardowego kryterium OECD: pierwsze miejsce zajmuje Holandia

Przyjęte kryterium to netto obowiązkowa stopa zastąpienia dla osoby osiągającej przeciętne wynagrodzenie, po pełnej karierze zawodowej, według metodologii OECD z raportu Pensions at a Glance 2023. Wskaźnik pokazuje, jaką część dochodu z pracy „zastępuje” emerytura po podatkach i składkach. Im wyższy wynik, tym wyższa relacja emerytury do wcześniejszej płacy netto.

W tym ujęciu pierwsze miejsce zajmuje Holandia z wynikiem około 93,2%. Oznacza to, że modelowy pracownik zarabiający średnią krajową otrzymywałby na emeryturze dochód netto bardzo zbliżony do wcześniejszego dochodu z pracy netto. Za Holandią znajdują się kraje, w których system obowiązkowy jest również relatywnie hojny: Turcja, Portugalia, Luksemburg i Austria.

Co mierzy ten ranking i jak interpretować wyniki

Ranking nie mierzy po prostu „ile dolarów miesięcznie dostaje emeryt”. Mierzy relację emerytury do wcześniejszych zarobków. To zasadnicza różnica.

Wykorzystany wskaźnik OECD obejmuje:

• wyłącznie państwa należące do OECD,
• świadczenia z obowiązkowych systemów emerytalnych,
• modelowe wyliczenie dla osoby o pełnej karierze zawodowej,
• dochód emerytalny po podatkach, czyli w ujęciu netto,
• porównanie dla pracownika zarabiającego przeciętne wynagrodzenie.

To oznacza, że ranking odpowiada raczej na pytanie: który system emerytalny najlepiej utrzymuje standard życia po przejściu na emeryturę, a nie: w którym kraju przeciętna wypłata dla dzisiejszych seniorów jest najwyższa nominalnie.

Okres danych w raporcie OECD odnosi się do obowiązujących parametrów systemów emerytalnych z ostatniej porównywalnej edycji, opublikowanej w 2023 roku. Ponieważ to model systemowy, a nie zwykła statystyka wypłat z jednego miesiąca, ranking nie zależy bezpośrednio od pojedynczego rocznika emerytów, lecz od konstrukcji przepisów.

Ranking najwyższych emerytur

Najwyżej sklasyfikowane państwa: co stoi za ich wynikiem

Holandia

Holenderski system emerytalny od lat uchodzi za jeden z najmocniejszych w krajach rozwiniętych. O jego pozycji decyduje połączenie emerytury podstawowej z bardzo rozbudowanymi funduszami pracowniczymi, które w praktyce obejmują znaczną część zatrudnionych.

Wysoka pozycja Holandii wynika nie tylko z poziomu świadczeń, lecz także z konstrukcji całego systemu: szerokiego zasięgu, wysokich składek i długiego okresu oszczędzania. To przykład kraju, w którym obowiązkowe lub quasi-obowiązkowe filary kapitałowe istotnie podnoszą dochód emerytalny.

Turcja

Turcja należy do ścisłej czołówki według stopy zastąpienia, ale interpretacja jej wyniku wymaga ostrożności. OECD pokazuje hojność systemu w relacji do zarobków, natomiast sama wartość realna świadczeń zależy również od inflacji, zmian walutowych i stabilności makroekonomicznej.

To dobry przykład ograniczenia rankingu: wysoka stopa zastąpienia nie oznacza automatycznie, że emeryt ma większą siłę nabywczą niż emeryt w Europie Zachodniej.

Portugalia

Portugalia zajmuje bardzo wysokie miejsce, ponieważ jej system publiczny relatywnie skutecznie podtrzymuje dochód po przejściu na emeryturę. To szczególnie widoczne przy przeciętnych zarobkach.

Jednocześnie nie należy tego utożsamiać z najwyższą przeciętną emeryturą nominalną w Unii Europejskiej. Portugalia jest wysoko w rankingu relacji świadczenia do pensji, a nie w rankingu samych kwot wypłacanych seniorom.

Luksemburg

Luksemburg łączy wysoki poziom płac z bardzo mocnym publicznym systemem emerytalnym. Dlatego jest jednym z niewielu krajów, które mogą wypadać dobrze zarówno w ujęciu relacyjnym, jak i w ujęciu nominalnym.

To jednak także gospodarka o bardzo wysokich kosztach życia. Nawet imponująca kwota emerytury w euro nie przekłada się automatycznie na taką samą przewagę w codziennym standardzie życia, jak sugerowałby sam poziom świadczenia.

Austria

Austria od lat należy do krajów z wysoką hojnością obowiązkowego systemu emerytalnego. Dużą rolę odgrywa tu publiczny filar oparty na relatywnie silnym związku między historią zarobków a późniejszym świadczeniem.

Wysoka pozycja Austrii jest często przywoływana w debacie europejskiej jako przykład systemu, który oferuje stosunkowo wysokie bezpieczeństwo dochodowe na starość, choć jednocześnie wymaga znacznych nakładów i jest wrażliwy na zmiany demograficzne.

Włochy

Włochy pozostają w czołówce dzięki relatywnie wysokiej stopie zastąpienia dla pełnej kariery zawodowej. To ważne zastrzeżenie, bo włoski system jest korzystniejszy dla osób z ciągłym przebiegiem zatrudnienia niż dla tych z przerwami lub niestabilną aktywnością zawodową.

W praktyce rzeczywista sytuacja emerytów może być bardziej zróżnicowana niż sugeruje samo miejsce w rankingu OECD.

Hiszpania

Hiszpania od dawna ma jeden z hojniejszych publicznych systemów emerytalnych w Europie. Wysoka pozycja wynika z konstrukcji repartycyjnej, która przez lata zapewniała relatywnie duże świadczenia względem wynagrodzeń.

Jednak podobnie jak w innych szybko starzejących się społeczeństwach, trwałość takiego poziomu zależy od przyszłych reform, rynku pracy i liczby osób płacących składki.

Najważniejsze różnice między liderami zestawienia

Różnice między czołowymi państwami nie sprowadzają się do jednego czynnika. Holandia i Dania opierają wysokie wyniki na silnych programach pracowniczych i kapitałowych, podczas gdy Austria, Hiszpania czy Portugalia bardziej na publicznym filarze repartycyjnym.

Luksemburg wyróżnia się połączeniem wysokich zarobków i mocnych świadczeń, a Turcja wysoką relacją emerytury do pensji przy zupełnie innym środowisku makroekonomicznym. Dlatego dwa kraje z podobną stopą zastąpienia mogą oferować emerytom bardzo różną siłę nabywczą, bezpieczeństwo realne i przewidywalność świadczeń.

Czynniki wpływające na wysoką lub niską pozycję w rankingu

• konstrukcja systemu emerytalnego: publiczny, kapitałowy lub mieszany,
• wysokość obowiązkowych składek i długość okresu ich opłacania,
• wiek emerytalny i wymagana długość kariery zawodowej,
• reguły waloryzacji świadczeń,
• opodatkowanie pracy i emerytur, bo ranking jest liczony netto,
• rola emerytur pracowniczych i zakładowych,
• poziom przeciętnych płac, do których porównuje się świadczenie,
• reformy ograniczające lub zwiększające hojność systemu.

Niska pozycja nie musi oznaczać „słabego systemu”. W części państw, takich jak Niemcy, Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone, model zakłada większą rolę prywatnego oszczędzania i dodatkowych programów pracowniczych, które nie zawsze są w pełni widoczne w prostym odczycie samej obowiązkowej stopy zastąpienia.

Jak zmieniały się pozycje w czasie

W danych historycznych OECD czołówka nie zmienia się gwałtownie z roku na rok, bo systemy emerytalne są reformowane powoli. Zwykle większe przesunięcia wywołują zmiany parametrów wieku emerytalnego, zasad naliczania świadczeń, obowiązkowych filarów kapitałowych oraz opodatkowania.

W dłuższym horyzoncie w wielu krajach rozwiniętych widoczna jest tendencja do obniżania przyszłej stopy zastąpienia lub do przenoszenia części odpowiedzialności z państwa na pracownika. Powodem są starzenie się społeczeństw, niższa liczba osób pracujących na jednego emeryta oraz presja fiskalna.

Po kolejnych aktualizacjach OECD pozycje mogą się zmienić również wskutek rewizji założeń modelowych. Nie musi to oznaczać, że emeryci nagle dostają wyższe lub niższe wypłaty. Czasem chodzi o zmianę parametrów symulacji, podatków lub obowiązkowych składek.

Alternatywne sposoby mierzenia „najwyższych emerytur”

Ten sam temat można mierzyć co najmniej trzema sposobami, a każdy da inny ranking.

Nominalna przeciętna kwota emerytury

Jeśli porównywać same kwoty w euro lub dolarach, wysoko wypadałyby kraje o wysokich płacach i dużych budżetach socjalnych, takie jak Luksemburg, Dania czy kraje skandynawskie. To jednak wskaźnik silnie zależny od kosztów życia i kursów walutowych.

Emerytura po uwzględnieniu siły nabywczej

Przeliczenie według parytetu siły nabywczej lepiej pokazuje realny standard życia emeryta. Kraj z niższą nominalną emeryturą może wtedy wypadać lepiej niż bogatsze państwo z bardzo drogimi usługami mieszkaniowymi czy zdrowotnymi.

Wydatki emerytalne jako odsetek PKB

To miara obciążenia gospodarki systemem emerytalnym, a nie wysokości świadczeń dla jednostki. Kraj może dużo wydawać na emerytury z powodu starzenia się ludności, nawet jeśli średnie świadczenia nie są najwyższe.

Ograniczenia danych i metodologii

Najważniejsze ograniczenie jest proste: ranking OECD nie pokazuje przeciętnej emerytury dzisiejszego seniora. Pokazuje modelowy wynik systemu dla osoby o przeciętnych zarobkach i pełnej karierze.

Po drugie, zestawienie obejmuje tylko państwa OECD, a nie wszystkie kraje świata. Nie można więc na tej podstawie twierdzić, że dane państwo ma najwyższe emerytury na całym świecie bez dodatkowych zastrzeżeń.

Po trzecie, stopa zastąpienia netto nie mierzy bezpośrednio siły nabywczej. Emerytura stanowiąca 80% wcześniejszej pensji w drogim kraju może dawać mniej swobody finansowej niż 65% pensji w kraju tańszym.

Po czwarte, wyniki mogą ulec zmianie po rewizji danych, reformach podatkowych, zmianach zasad emerytalnych albo aktualizacji metodologii OECD. Dotyczy to zwłaszcza państw przechodzących szybkie reformy systemowe.

Mity i nieporozumienia

• Najwyższa emerytura nie oznacza automatycznie najwyższej kwoty w dolarach lub euro.
• Wysoka stopa zastąpienia nie gwarantuje wysokiej siły nabywczej po uwzględnieniu cen.
• Pierwsze miejsce w rankingu nie oznacza, że każdy emeryt w danym kraju dostaje podobnie wysokie świadczenie.
• Niska pozycja kraju nie musi oznaczać niskiego poziomu życia seniorów, jeśli duże znaczenie mają prywatne oszczędności.
• Nie można zamiennie używać pojęć: przeciętna emerytura, mediana emerytury i stopa zastąpienia.
• Wysokie wydatki państwa na emerytury nie są tym samym co wysokie emerytury dla każdego beneficjenta.
• Ranking może się zmienić po reformie systemu nawet bez natychmiastowej zmiany wypłat dla obecnych emerytów.

Ciekawostki

• Holandia i Dania często należą do światowej czołówki także w innych rankingach systemów emerytalnych, nie tylko OECD.
• Luksemburg jest jednym z nielicznych krajów, które łączą bardzo wysokie płace z bardzo wysoką relacją emerytury do płacy.
• W wielu państwach południa Europy wysokie stopy zastąpienia są efektem silnego filaru publicznego, a nie rozbudowanych funduszy prywatnych.
• W systemach kapitałowych końcowy wynik zależy nie tylko od składki, lecz także od stóp zwrotu i opłat.
• Różnice między emeryturą brutto i netto bywają znaczące, dlatego ranking netto lepiej oddaje dochód do dyspozycji seniora.
• Przerwy w zatrudnieniu, praca na część etatu i niska aktywność zawodowa kobiet istotnie obniżają realne emerytury względem modelowych wyliczeń.
• Wysoka inflacja może szybko osłabiać realną wartość świadczeń nawet w kraju z pozornie hojnym systemem.
• System o umiarkowanej stopie zastąpienia może być bardziej stabilny fiskalnie niż system bardzo hojny, ale trudny do utrzymania demograficznie.

FAQ

W którym kraju są najwyższe emerytury według standardowego rankingu?

Według najczęściej stosowanego porównania OECD, opartego na netto stopie zastąpienia dla osoby o przeciętnych zarobkach i pełnej karierze, pierwsze miejsce zajmuje Holandia. Bardzo wysoko są też Turcja, Portugalia, Luksemburg i Austria.

Czy ten ranking pokazuje najwyższe emerytury na świecie?

Nie w ścisłym sensie. Obejmuje państwa OECD, a nie wszystkie kraje świata. Poza tym mierzy relację emerytury do wcześniejszego wynagrodzenia, a nie nominalną wysokość przeciętnej wypłaty.

Dlaczego nie porównano po prostu średniej kwoty emerytury?

Bo sama kwota jest myląca. Zależy od poziomu płac, kursu walutowego i cen w danym kraju. Stopa zastąpienia lepiej pokazuje, jak bardzo emerytura pozwala utrzymać wcześniejszy standard dochodowy.

Czy wysoka stopa zastąpienia oznacza bogatego emeryta?

Niekoniecznie. Oznacza przede wszystkim, że emeryt zachowuje dużą część wcześniejszego dochodu netto. Jeśli wcześniejsze zarobki były niskie albo koszty życia są wysokie, realny komfort finansowy może być ograniczony.

Na którym miejscu jest Polska?

W wykorzystanym zestawieniu OECD Polska znajduje się poza ścisłą czołówką, z wynikiem około 50,7% netto dla modelowego pracownika o przeciętnych zarobkach. To znacznie mniej niż w krajach takich jak Holandia czy Portugalia.

Dlaczego Niemcy nie są w czołówce, mimo że to bogaty kraj?

Bo bogactwo państwa i hojność obowiązkowego systemu emerytalnego to nie to samo. W Niemczech większą rolę niż w części krajów południa Europy odgrywają dodatkowe formy oszczędzania i emerytury uzupełniające.

Czy wyniki mogą się wkrótce zmienić?

Tak. Kolejna edycja danych OECD, reformy wieku emerytalnego, zmiany podatków lub zasad naliczania świadczeń mogą przesunąć kraje w rankingu. Zmiana miejsca nie zawsze oznacza gwałtowną zmianę sytuacji obecnych emerytów.

Jaki inny ranking warto sprawdzić obok tego zestawienia?

Najlepiej porównać ten ranking z danymi o przeciętnej emeryturze nominalnej oraz z miarami siły nabywczej. Dopiero razem pokazują one, ile świadczenie wynosi, jak ma się do wcześniejszych zarobków i co realnie można za nie kupić.