Najczęściej używana waluta – która waluta dominuje w światowych transakcjach?

Najczęściej używaną walutą w światowych transakcjach pozostaje dolar amerykański. Jeśli przyjąć najbardziej standardowe i mierzalne kryterium, czyli udział waluty w globalnych obrotach na rynku walutowym, to USD wyraźnie wyprzedza euro, jena i funta. To ważne zastrzeżenie: pytanie o „najczęściej używaną walutę” można rozumieć na kilka sposobów, ale w praktyce ekonomicznej najczęściej analizuje się udział w transakcjach wymiany walut, bo dla tego obszaru istnieją porównywalne, globalne dane z jednego źródła. Najlepszą bazą jest tu badanie Banku Rozrachunków Międzynarodowych, a najnowszy pełny, międzynarodowo porównywalny zestaw dotyczy kwietnia 2022 r. i został opublikowany w edycji badania z 2022 r., która pozostaje ostatnim kompletnym punktem odniesienia także w 2025 r.

Zwycięzca rankingu: dolar amerykański według udziału w światowych obrotach walutowych

W przyjętym rankingu zwycięża dolar amerykański, ponieważ pojawiał się po jednej stronie 88,5% wszystkich globalnych transakcji walutowych w kwietniu 2022 r. według Triennial Central Bank Survey Banku Rozrachunków Międzynarodowych. To nie oznacza, że 88,5% płatności na świecie odbywa się w dolarze ani że dolar odpowiada za 88,5% światowego handlu towarami. Oznacza to konkretnie, że w niemal dziewięciu na dziesięć transakcji na globalnym rynku FX jedna ze stron transakcji była wyrażona w USD.

To najbardziej standardowe kryterium, ponieważ rynek walutowy jest miejscem, w którym widać rzeczywiste wykorzystanie walut przez banki, fundusze, eksporterów, importerów, inwestorów i banki centralne. Dane BIS są szeroko stosowane przez ekonomistów, banki centralne i analityków rynku. Alternatywne miary, takie jak udział w płatnościach SWIFT albo udział w rezerwach walutowych banków centralnych, pokazują inny wymiar znaczenia waluty, ale nie to samo.

Co mierzy ten ranking i jak interpretować wyniki

Ranking mierzy udział poszczególnych walut w globalnych obrotach na rynku walutowym. Jednostką jest procent globalnych transakcji FX, liczony metodą „na jedną stronę transakcji”. To dlatego suma udziałów wszystkich walut przekracza 100% i zbliża się do 200%: każda transakcja walutowa obejmuje przecież dwie waluty, na przykład dolar i euro albo dolar i jen.

Zakres geograficzny jest globalny. Badanie BIS obejmuje aktywność banków, dealerów i innych uczestników rynku w dziesiątkach jurysdykcji. To nie ranking państw, lecz walut. Dla potrzeb wymaganej tabeli jako „podmiot” traktowane są więc waluty wraz z obszarem gospodarczym, z którym są kojarzone.

Dane dotyczą kwietnia 2022 r., bo to ostatni pełny, porównywalny globalnie pomiar tego typu. BIS publikuje badanie co trzy lata, więc do czasu kolejnej edycji właśnie ten zestaw jest punktem odniesienia dla analiz w 2024 i 2025 r. Trzeba też pamiętać, że rynek FX jest ogromny i płynny, ale nie jest tożsamy z całym systemem finansowym świata. Wysoka pozycja waluty mówi przede wszystkim o jej roli w wymianie, finansowaniu i zarządzaniu ryzykiem kursowym.

Ranking najczęściej używanych walut w światowych transakcjach

Dolar amerykański

USD jest zdecydowanym liderem rankingu ekonomicznego walut, ale przewaga nie polega wyłącznie na wielkości gospodarki Stanów Zjednoczonych. Dolar dominuje dlatego, że jest główną walutą rozliczeń handlowych, finansowania międzynarodowego, emisji obligacji, transakcji surowcowych i zabezpieczania ryzyka kursowego.

Znaczenie ma też infrastruktura rynku. Najgłębszy i najbardziej płynny rynek obligacji skarbowych świata, szeroka baza inwestorów oraz globalna sieć banków działających w dolarze sprawiają, że USD pełni funkcję waluty pośredniczącej. W praktyce wiele transakcji między dwoma krajami niebędącymi USA i tak przechodzi przez dolara.

Euro

Euro zajmuje drugie miejsce z wynikiem 30,5%. To bardzo silna pozycja, ale skala przewagi dolara pozostaje wyraźna. Różnica między USD a EUR wynosi aż 58,0 punktów procentowych, co pokazuje, że światowy rynek FX pozostaje mocno „usd-centryczny”.

Siła euro wynika z rozmiaru jednolitego rynku europejskiego, dużej skali handlu zagranicznego państw strefy euro oraz roli europejskich banków i funduszy. Ograniczeniem jest jednak bardziej rozproszona architektura fiskalna i finansowa strefy euro niż w przypadku jednego państwa emitującego dolara.

Jen japoński

Jen pozostaje trzecią najczęściej używaną walutą świata. To efekt wieloletniej pozycji Japonii jako jednej z największych gospodarek, roli japońskiego sektora finansowego oraz znaczenia jena w finansowaniu i inwestycjach w regionie Azji i Pacyfiku.

Jednocześnie dystans do euro jest duży. Jen ma udział 16,7%, czyli niemal o połowę mniejszy niż euro. Oznacza to, że jest walutą bardzo ważną, ale raczej regionalnie i inwestycyjnie niż globalnie systemową na poziomie porównywalnym z USD.

Funt szterling

Funt utrzymuje czwarte miejsce mimo tego, że gospodarka Wielkiej Brytanii jest mniejsza niż gospodarki USA, strefy euro czy Chin. Kluczowa jest tu rola Londynu jako jednego z najważniejszych światowych centrów obrotu walutami, instrumentami pochodnymi i finansowaniem transgranicznym.

To dobry przykład, że pozycja waluty nie zależy wyłącznie od PKB kraju emitenta. Czasem ważniejsza jest jakość rynku finansowego, skala międzynarodowych usług bankowych i historyczna pozycja w światowych finansach.

Renminbi juan chiński

Juan jest piąty z udziałem 7,0% i to wynik istotny, ale znacznie niższy, niż sugerowałaby sama skala chińskiej gospodarki i handlu. Chiny należą do największych eksporterów świata, jednak umiędzynarodowienie ich waluty postępuje wolniej niż wzrost PKB kraju.

Powodów jest kilka: kontrola przepływów kapitałowych, mniejsza swoboda inwestorów zagranicznych, ograniczona wymienialność w porównaniu z USD czy EUR oraz mniejsza głębokość globalnego rynku aktywów denominowanych w CNY. To pokazuje, że wielkość gospodarki i znaczenie waluty nie są tym samym.

Dolar australijski i dolar kanadyjski

Szóste i siódme miejsce zajmują waluty dwóch rozwiniętych gospodarek surowcowych: Australii i Kanady. Obie waluty są często wykorzystywane w inwestycjach portfelowych, transakcjach z rynkami towarowymi i strategiach zarządzania ryzykiem.

Ich wysoka pozycja wynika z płynnych rynków finansowych, stabilnych instytucji i silnych powiązań handlowych z dużymi partnerami. To waluty mniejszych gospodarek niż Chiny czy Indie, ale bardziej zintegrowane z międzynarodowym systemem finansowym.

Frank szwajcarski

Frank szwajcarski jest relatywnie wysoko jak na skalę gospodarki Szwajcarii. Jego rola wynika z zaufania do szwajcarskich instytucji, stabilności politycznej, niskiej inflacji w długim okresie oraz postrzegania franka jako waluty defensywnej.

W czasach napięć geopolitycznych lub rynkowych popyt na franka zwykle rośnie. To nie zawsze oznacza wzrost jego udziału strukturalnego w całym rynku FX, ale wzmacnia jego znaczenie jako instrumentu zabezpieczającego.

Najważniejsze różnice między liderami

Największa różnica występuje między dolarem a euro. USD pojawia się w 88,5% globalnych transakcji FX, a euro w 30,5%. To przepaść większa niż między euro a będącym na trzecim miejscu jenem. Innymi słowy, dolar nie jest tylko liderem; stanowi centralny węzeł rynku walutowego.

Druga ważna różnica dotyczy charakteru pozycji poszczególnych walut. Euro opiera się na skali handlu i gospodarki strefy euro. Funt i frank mają za to pozycję większą, niż wynikałoby z samego PKB krajów emitentów, dzięki znaczeniu centrów finansowych i zaufaniu inwestorów. Juan z kolei ma pozycję niższą, niż sugerowałby rozmiar chińskiej gospodarki, bo ogranicza go stopień otwarcia finansowego.

Czynniki wpływające na pozycję waluty w rankingu

• Wielkość i otwartość gospodarki emitenta.
• Skala handlu zagranicznego i znaczenie w łańcuchach dostaw.
• Głębokość oraz płynność rynku obligacji i innych aktywów finansowych.
• Rola waluty jako „pośrednika” w transakcjach między innymi krajami.
• Zaufanie do banku centralnego, inflacji i stabilności instytucjonalnej.
• Swoboda przepływu kapitału i łatwość dostępu dla inwestorów zagranicznych.
• Znaczenie centrów finansowych, takich jak Nowy Jork, Londyn, Singapur czy Hongkong.
• Wykorzystanie waluty w handlu surowcami, kredytach i instrumentach pochodnych.

Jak zmieniały się pozycje w czasie

Badania BIS pokazują, że dominacja dolara utrzymuje się od dekad, choć jego udział nie jest całkowicie stały. W porównaniu z poprzednimi edycjami dolar pozostaje bardzo mocny, a euro po szczytowych wartościach z pierwszych lat funkcjonowania unii walutowej nie zdołało zasadniczo zmniejszyć dystansu do USD.

Najbardziej zauważalną zmianą długookresową był wzrost znaczenia juana. Nadal jednak mówimy o wzroście z niskiej bazy do poziomu, który daje miejsce w ścisłej czołówce, ale jeszcze nie stawia chińskiej waluty obok dolara czy euro. Z kolei waluty takie jak dolar australijski, kanadyjski i frank szwajcarski utrzymują stabilną, wyspecjalizowaną pozycję.

Porównanie z alternatywnymi sposobami mierzenia znaczenia waluty

Ten ranking ekonomiczny dotyczy udziału w obrotach walutowych, ale temat można mierzyć także inaczej.

Pierwsza alternatywa to udział w międzynarodowych płatnościach, często analizowany na podstawie danych SWIFT. Tu również dolar i euro zwykle zajmują dwa czołowe miejsca, ale proporcje są inne niż na rynku FX, bo płatności handlowe i finansowe nie są tym samym co obrót walutowy.

Druga alternatywa to udział w oficjalnych rezerwach walutowych banków centralnych, publikowany m.in. przez MFW w bazie COFER. W tym ujęciu także prowadzi dolar, euro jest drugie, a udział juana jest nadal znacznie mniejszy niż udział Chin w światowym PKB i handlu. Ranking rezerw pokazuje jednak decyzje banków centralnych, a nie bieżące transakcje rynkowe.

Trzecia alternatywa to wykorzystanie waluty w finansowaniu długu międzynarodowego lub w rozliczeniach handlu surowcami. Tu przewaga dolara bywa nawet bardziej widoczna niż w innych metrykach, zwłaszcza w przypadku ropy naftowej i części rynku obligacji.

Ograniczenia danych i metodologii

Najważniejsze ograniczenie jest definicyjne. „Najczęściej używana waluta” może oznaczać walutę najczęściej wymienianą na rynku FX, najczęściej używaną w płatnościach, najważniejszą w rezerwach albo najczęściej stosowaną w fakturowaniu handlu. Każda z tych metod może prowadzić do nieco innej hierarchii.

Drugie ograniczenie wynika z częstotliwości publikacji. Badanie BIS jest prowadzone co trzy lata, więc nawet w 2025 r. najnowszy pełny zestaw nadal odnosi się do kwietnia 2022 r. To nie wada jakości danych, lecz cecha metodologii. W międzyczasie rynek może się zmieniać, ale bez pełnego, globalnego badania nie da się uczciwie stworzyć porównywalnego nowego rankingu.

Trzecie ograniczenie dotyczy interpretacji procentów. Udziały walut nie sumują się do 100%, ponieważ każda transakcja ma dwie strony. Wynik 88,5% dla dolara nie oznacza dominacji „absolutnej” we wszystkich obszarach gospodarki światowej, tylko bardzo silną obecność na rynku walutowym.

Wyniki mogą też ulec zmianie po rewizjach, aktualizacji raportów cząstkowych albo po kolejnej edycji badania. Zmiana pozycji nie musi oznaczać, że któraś waluta „osłabła” fundamentalnie; czasem po prostu szybciej zmienia się aktywność w innych walutach.

Mity i nieporozumienia

• Dolar nie dominuje dlatego, że USA eksportują najwięcej towarów, lecz dlatego, że USD jest centralną walutą finansów i rozliczeń międzynarodowych.
• Największa gospodarka nie zawsze ma walutę używaną proporcjonalnie najczęściej; przykład Chin dobrze to pokazuje.
• Udział waluty w rynku FX nie oznacza automatycznie takiego samego udziału w płatnościach handlowych.
• Euro jest bardzo silne, ale jego rola globalna nadal wyraźnie ustępuje dolarowi.
• Wysoka pozycja funta nie wynika tylko z PKB Wielkiej Brytanii, lecz z roli Londynu jako centrum finansowego.
• Rosnąca rola juana nie oznacza jeszcze, że dolar został realnie zdetronizowany w światowych transakcjach.
• Spadek lub wzrost miejsca w rankingu może wynikać ze zmian metodologicznych i struktury rynku, a nie tylko z kondycji gospodarki emitenta.

Ciekawostki

• Na rynku walutowym większość transakcji nie służy zwykłej wymianie gotówki, lecz zabezpieczaniu ryzyka, finansowaniu i handlowi instrumentami pochodnymi.
• Londyn od lat pozostaje największym centrum obrotu walutami na świecie, co wzmacnia znaczenie funta, ale także samego dolara.
• Małe gospodarki mogą mieć relatywnie ważne waluty, jeśli oferują płynne rynki i stabilne instytucje.
• Waluty surowcowe, takie jak AUD i CAD, są często obserwowane jako pośredni wskaźnik nastrojów wokół cen towarów.
• Frank szwajcarski bywa używany bardziej jako „schronienie” niż jako typowa waluta handlu masowego.
• Hongkong i Singapur mają waluty o większym znaczeniu międzynarodowym, niż sugerowałaby liczba ludności tych gospodarek.
• Duża część światowego długu korporacyjnego i bankowego poza USA jest denominowana w dolarze, co zwiększa zapotrzebowanie na USD.
• Niektóre waluty są ważne lokalnie lub regionalnie, ale bez dostępu do szerokiego rynku aktywów rzadko stają się pełnoprawnymi walutami globalnymi.

FAQ

Czy dolar jest najczęściej używaną walutą świata?

Tak, jeśli mierzyć to udziałem w globalnych obrotach walutowych. Według badania BIS dolar amerykański pojawiał się po jednej stronie 88,5% transakcji FX w kwietniu 2022 r.

Dlaczego nie użyto danych z 2024 lub 2025 roku?

Bo nie ma jeszcze nowszego pełnego, porównywalnego globalnie badania wszystkich głównych walut według tej samej metodologii. Triennial Central Bank Survey BIS jest publikowane co trzy lata, dlatego ostatnim kompletnym punktem odniesienia pozostaje edycja z 2022 r.

Czy euro mogłoby wyprzedzić dolara?

Teoretycznie tak, ale obecnie różnica jest bardzo duża. Aby istotnie zmniejszyć dystans, strefa euro musiałaby wzmocnić integrację rynku kapitałowego, podnieść rolę euro w finansowaniu międzynarodowym i zwiększyć skalę bezpiecznych, płynnych aktywów denominowanych w euro.

Dlaczego juan jest tak nisko mimo potęgi gospodarczej Chin?

Bo znaczenie waluty zależy nie tylko od wielkości gospodarki, lecz także od otwartości finansowej, swobody przepływu kapitału, płynności rynku i zaufania inwestorów. W przypadku juana ograniczeniem pozostają m.in. kontrola kapitału i mniejsza międzynarodowa swoboda użycia niż w przypadku USD czy EUR.

Czy ten ranking pokazuje, jaką walutą najczęściej płaci się za towary?

Nie bezpośrednio. Pokazuje, które waluty najczęściej występują w transakcjach na rynku walutowym. Handel towarami jest jednym z powodów popytu na walutę, ale obroty FX obejmują też hedging, finansowanie i inwestycje.

Dlaczego udziały walut sumują się do więcej niż 100%?

Bo każda transakcja walutowa obejmuje dwie waluty. Jeśli ktoś wymienia euro na dolary, to ta sama transakcja zwiększa zarówno udział euro, jak i udział dolara.

Czy wysoka pozycja waluty oznacza silną walutę w sensie kursowym?

Nie. Wysoka pozycja oznacza częste użycie w transakcjach, a nie koniecznie wysoki kurs lub trwałe umocnienie. Kurs waluty zależy od stóp procentowych, inflacji, koniunktury, ryzyka geopolitycznego i wielu innych czynników.

Jaka metryka najlepiej pokazuje, która waluta dominuje na świecie?

To zależy od pytania. Jeśli chodzi o dominację w transakcjach walutowych, najlepszy jest ranking BIS. Jeśli chodzi o płatności międzynarodowe, lepiej patrzeć na dane SWIFT, a jeśli o zaufanie banków centralnych, na strukturę rezerw w danych MFW. W każdym z tych ujęć dolar pozostaje jednak najważniejszą walutą świata.