Najniższe średnie wynagrodzenie – w którym kraju zarabia się najmniej?

Na pytanie „w którym kraju zarabia się najmniej?” nie da się rzetelnie odpowiedzieć jednym globalnym rankingiem obejmującym wszystkie państwa świata, bo nie istnieje jeden powszechnie porównywalny, aktualny i kompletny zestaw danych o średnich wynagrodzeniach dla całego globu. Najbardziej standardowym i mierzalnym kryterium jest więc porównanie średnich rocznych wynagrodzeń brutto pracowników pełnoetatowych w państwach OECD, liczone w dolarach amerykańskich według parytetu siły nabywczej. W tym ujęciu najniższe średnie wynagrodzenie w najnowszym szeroko porównywalnym zestawie OECD za 2023 rok notuje Meksyk. To odpowiedź poprawna metodologicznie, ale trzeba od razu dodać, że ranking nie obejmuje wszystkich krajów świata, lecz państwa należące do OECD i kilka państw partnerskich uwzględnianych w bazach porównawczych.

Najniższe średnie wynagrodzenie: Meksyk według danych OECD za 2023 rok

Jeżeli przyjąć standard stosowany w międzynarodowych porównaniach rynku pracy, czyli średnie roczne wynagrodzenie brutto pracowników pełnoetatowych w gospodarce narodowej, przeliczone na dolary amerykańskie według parytetu siły nabywczej, pierwsze miejsce od końca zajmuje Meksyk. Według najnowszych kompletnych danych OECD za 2023 rok przeciętne roczne wynagrodzenie wyniosło tam około 20,5 tys. USD PPP.

To oznacza, że wśród państw objętych tym rankingiem właśnie w Meksyku poziom przeciętnej płacy był najniższy. Za nim znalazły się kolejno Kostaryka, Turcja, Kolumbia i Grecja. Już ten układ pokazuje, że ranking nie dotyczy wyłącznie najbiedniejszych państw świata, lecz krajów o bardzo różnej strukturze gospodarki, produktywności, inflacji i skali zatrudnienia nieformalnego.

Co mierzy ten ranking i jak interpretować jego wyniki

Ranking mierzy średnie roczne wynagrodzenie brutto pracowników pełnoetatowych. To ważne doprecyzowanie, bo „średnie wynagrodzenie” może oznaczać kilka różnych rzeczy: płacę miesięczną albo roczną, brutto albo netto, medianę albo średnią, dane nominalne albo skorygowane o siłę nabywczą.

W tym artykule zastosowano definicję używaną przez OECD w międzynarodowych porównaniach płac. Chodzi o przeciętną roczną płacę brutto pracownika pełnoetatowego, wyrażoną w dolarach amerykańskich według purchasing power parity, czyli parytetu siły nabywczej. Taka metodologia jest bardziej użyteczna niż proste przeliczenie po kursie walutowym, bo częściowo koryguje różnice poziomu cen między państwami.

Zakres geograficzny obejmuje przede wszystkim państwa OECD, czyli nie „cały świat”. To celowy wybór: OECD publikuje jedne z najbardziej porównywalnych i regularnie aktualizowanych danych o wynagrodzeniach. Dzięki temu można zbudować spójny ranking ekonomiczny bez mieszania nieporównywalnych statystyk krajowych.

Wyniki należy interpretować ostrożnie. Średnia płaca nie pokazuje typowego zarobku tak dobrze jak mediana, nie oddaje skali nierówności dochodowych i nie mówi jeszcze, ile po podatkach zostaje pracownikowi „na rękę”. Nie obejmuje też wprost jakości usług publicznych, kosztów mieszkań ani znaczenia pracy nierejestrowanej.

Ranking najniższych średnich wynagrodzeń

Dlaczego Meksyk jest na pierwszym miejscu od końca

Meksyk

Meksyk zajmuje najniższą pozycję w tym rankingu przede wszystkim z powodu relatywnie niskiej wydajności pracy, dużego odsetka zatrudnienia w sektorach niskopłatnych oraz bardzo dużego udziału pracy nieformalnej. Nawet jeśli formalne średnie płace rosną, szeroka część rynku pracy pozostaje słabo chroniona i ma ograniczoną siłę negocjacyjną.

Znaczenie ma też struktura gospodarki. Meksyk jest silnie zintegrowany z przemysłem Ameryki Północnej, ale równocześnie ma rozległy sektor usług o niskiej produktywności. To połączenie utrzymuje średni poziom wynagrodzeń wyraźnie poniżej średniej OECD.

Kostaryka

Kostaryka wypada nieco lepiej od Meksyku, ale wciąż plasuje się bardzo nisko. Gospodarka kraju jest bardziej zaawansowana instytucjonalnie niż w wielu państwach regionu, jednak skala gospodarki jest mała, a przeciętna produktywność ograniczona.

Wynik Kostaryki pokazuje, że nawet relatywnie stabilne państwo o niezłych wskaźnikach społecznych nie musi oferować wysokich przeciętnych płac. Dobre instytucje pomagają, ale nie zastępują wysokiej wartości dodanej w gospodarce.

Turcja

Turcja należy do najciekawszych przypadków w zestawieniu. To duża gospodarka przemysłowa, ale jej pozycję obniżają bardzo wysoka inflacja, wahania waluty i nierównomierny wzrost produktywności. W takich warunkach nominalne wynagrodzenia mogą rosnąć szybko, a mimo to realna siła nabywcza płac pozostaje pod presją.

W dodatku dane za 2023 rok trzeba interpretować ostrożnie, bo silne ruchy cen i kursu walutowego zwiększają prawdopodobieństwo późniejszych rewizji i zmian względnej pozycji w rankingu.

Kolumbia

Kolumbia znalazła się tuż za Turcją. Kluczowymi czynnikami są duży udział zatrudnienia nieformalnego, niższa produktywność pracy niż w rozwiniętych gospodarkach OECD oraz znaczne różnice regionalne. Formalne średnie wynagrodzenie nie obejmuje całej złożoności rynku pracy, na którym część aktywności zarobkowej odbywa się poza pełną rejestracją.

To ważny przykład ograniczenia rankingu: państwo może mieć relatywnie niską średnią płacę formalną, ale realna sytuacja części gospodarstw domowych zależy także od dochodów mieszanych, transferów i lokalnych kosztów życia.

Grecja

Grecja jest najwyżej sklasyfikowanym krajem Unii Europejskiej wśród państw o najniższych średnich wynagrodzeniach w tym zestawieniu. To po części efekt długotrwałych skutków kryzysu zadłużeniowego, wieloletniej presji na rynek pracy oraz słabszej dynamiki inwestycji prywatnych.

Jednocześnie Grecja pozostaje gospodarką o wyraźnie wyższym poziomie instytucjonalnym i socjalnym niż część państw znajdujących się niżej. Dlatego sama pozycja w rankingu płac nie mówi wszystkiego o poziomie życia.

Węgry

Węgry zajmują szóste miejsce od końca. Ich wynik to połączenie niższego poziomu produktywności niż w Europie Zachodniej, dużego znaczenia przemysłu montażowego oraz relatywnie słabszej siły płacowej pracowników niż w bogatszych gospodarkach UE.

Węgry pokazują też, że szybki wzrost gospodarczy przez część lat nie musi automatycznie przekładać się na skok do górnej części rankingu wynagrodzeń. Znaczenie ma nie tylko tempo wzrostu, ale jego struktura i podział korzyści.

Słowacja i Czechy

Słowacja i Czechy należą do zintegrowanej przemysłowo Europy Środkowej, ale w rankingu najniższych średnich wynagrodzeń nadal znajdują się dość nisko. To skutek modelu rozwoju opartego przez lata na przewagach kosztowych oraz roli podwykonawcy w europejskich łańcuchach dostaw.

Czechy są przy tym ciekawym przypadkiem, bo mają bardzo niskie bezrobocie i relatywnie mocny przemysł, a mimo to przeciętna płaca pozostaje wyraźnie poniżej poziomu Europy Zachodniej. To dobry przykład, że niski wskaźnik bezrobocia nie gwarantuje automatycznie wysokich wynagrodzeń.

Najważniejsze różnice między liderami zestawienia

Różnice między pierwszym a drugim miejscem od końca są stosunkowo niewielkie: Meksyk dzieli od Kostaryki około 1,5 tys. USD PPP rocznie. Między Meksykiem a Turcją luka wynosi już prawie 3 tys. USD PPP, a między Meksykiem a Grecją niemal 10 tys. USD PPP.

To pokazuje dwie rzeczy. Po pierwsze, dolna część rankingu nie jest jednorodna: są tu zarówno państwa Ameryki Łacińskiej, jak i kraje UE. Po drugie, różnice między kolejnymi pozycjami bywają znacznie mniejsze niż między całymi grupami państw. W praktyce oznacza to, że drobna rewizja danych lub zmiana kursów PPP może przesunąć niektóre kraje o jedno lub dwa miejsca.

Co wpływa na niską pozycję w rankingu średnich wynagrodzeń

Najważniejszym czynnikiem jest produktywność pracy. Gospodarki wytwarzające mniej wartości dodanej na pracownika zwykle płacą mniej, bo firmy mają mniejszą przestrzeń do oferowania wyższych płac bez utraty rentowności.

Drugim elementem jest struktura gospodarki. Kraje o dużym udziale prostych usług, rolnictwa lub montażu przemysłowego częściej mają niższe średnie płace niż państwa wyspecjalizowane w zaawansowanych usługach biznesowych, technologii czy sektorach kapitałochłonnych.

Duże znaczenie mają też instytucje rynku pracy: siła związków zawodowych, płaca minimalna, poziom uzwiązkowienia, zasięg układów zbiorowych oraz skuteczność egzekwowania prawa pracy. Tam, gdzie zatrudnienie nieformalne jest rozległe, oficjalne średnie wynagrodzenia mogą być zaniżone lub niepełne.

Nie można pominąć demografii, edukacji i inwestycji. Kraje przyciągające kapitał, poprawiające kwalifikacje pracowników i rozwijające sektory wyższej wartości dodanej zwykle stopniowo przesuwają się w górę rankingu.

Jak pozycje zmieniały się w czasie

W dłuższym okresie państwa Europy Środkowej, w tym Polska, Czechy i Słowacja, stopniowo poprawiały swoje wyniki względem najniżej opłacanych gospodarek OECD. To efekt wzrostu produktywności, napływu inwestycji zagranicznych i przesuwania się części firm do bardziej zaawansowanych segmentów produkcji.

Z drugiej strony kraje takie jak Grecja odczuły trwałe skutki wcześniejszych kryzysów, a Turcja doświadczała dużej niestabilności cenowej. W takich państwach poprawa pozycji bywa wolniejsza lub bardziej zmienna.

Warto pamiętać, że aktualizacje OECD mogą obejmować rewizje danych historycznych. Jeśli urząd statystyczny danego kraju zmieni bazę szacunków płac, liczbę pracowników albo sposób agregacji wynagrodzeń, wcześniejsze miejsca w rankingu także mogą zostać skorygowane.

Porównanie z innymi sposobami mierzenia tego samego zjawiska

Ten ranking opiera się na średnim wynagrodzeniu brutto w USD PPP. Gdyby zastosować inne kryterium, kolejność mogłaby wyglądać inaczej.

• Mediana wynagrodzeń lepiej pokazuje płacę „typowego” pracownika. W krajach o dużych nierównościach średnia bywa podciągana w górę przez najwyższe zarobki.
• Wynagrodzenie netto uwzględnia podatki i składki, więc lepiej opisuje to, ile trafia do kieszeni pracownika. Kraje z wysokimi podatkami, ale rozbudowanymi usługami publicznymi mogą wypadać inaczej niż w rankingu brutto.
• Płaca nominalna po kursie rynkowym jest przydatna przy ocenie siły nabywczej za granicą, ale gorzej oddaje lokalne warunki życia. Kraje o tańszych usługach i mieszkaniach zwykle wypadają wtedy słabiej niż w PPP.

To dlatego rankingu średnich zarobków nie należy mylić z rankingiem poziomu życia ani z rankingiem dochodów rozporządzalnych gospodarstw domowych.

Najważniejsze ograniczenia danych i metodologii

Podstawowe ograniczenie jest geograficzne: to nie jest ranking wszystkich państw świata, lecz zestawienie oparte na krajach objętych porównaniami OECD. W wielu najbiedniejszych państwach globu brak porównywalnych, regularnych i wiarygodnych danych o średnich płacach pełnoetatowych.

Drugie ograniczenie dotyczy samej średniej. W krajach o wysokich nierównościach średnia płaca może dawać bardziej optymistyczny obraz niż mediana. Trzecie ograniczenie to nieuwzględnienie pełnej skali pracy nieformalnej, która w części gospodarek ma ogromne znaczenie.

Czwarte zastrzeżenie dotyczy PPP. Parytet siły nabywczej jest lepszy od kursu rynkowego do porównań poziomu płac, ale sam także jest szacunkiem statystycznym i podlega rewizjom. Piąte ograniczenie to zmienność wyników w krajach wysokiej inflacji, gdzie porównania między latami stają się trudniejsze.

Mity i nieporozumienia

• „Najniższa średnia płaca oznacza najbiedniejszy kraj świata” – nie, bo ten ranking nie obejmuje wszystkich państw świata.
• „Średnie wynagrodzenie pokazuje zarobki przeciętnej osoby” – nie zawsze; mediana często robi to lepiej.
• „Płace w USD oznaczają, że tyle zarabia się po kursie rynkowym” – nie w tym przypadku; chodzi o USD PPP.
• „Niskie bezrobocie powinno oznaczać wysokie płace” – niekoniecznie, czego przykładem są niektóre kraje Europy Środkowej.
• „Kraj w UE nie może być wśród najniższych płac” – może, bo członkostwo w UE nie wyrównuje automatycznie produktywności i poziomu wynagrodzeń.
• „Jeśli kraj spadł w rankingu, to płace tam spadły” – nie zawsze; inne państwa mogły poprawić wyniki szybciej.

Ciekawostki

• Meksyk pozostaje głęboko powiązany z gospodarką USA, ale ta integracja nie przełożyła się na zbliżenie średnich płac do północnego sąsiada.
• Grecja wypada słabo w rankingu płac OECD mimo członkostwa w strefie euro, co pokazuje trwałość różnic wewnątrz unii walutowej.
• Turcja może notować szybki nominalny wzrost wynagrodzeń, ale wysoka inflacja osłabia znaczenie takich podwyżek.
• Polska wciąż znajduje się w dolnej części rankingu OECD, ale historycznie przesunęła się wyraźnie w górę względem własnego poziomu sprzed kilkunastu lat.
• Czechy należą do gospodarek o bardzo niskim bezrobociu, a mimo to nie zbliżyły się jeszcze płacowo do Niemiec czy Austrii.
• PPP bywa bardziej stabilnym miernikiem porównawczym niż kurs walutowy, szczególnie dla państw o dużych wahaniach walut.
• W krajach z dużą szarą strefą oficjalne statystyki płac mogą pomijać część realnych dochodów z pracy.
• Ten sam kraj może mieć relatywnie niską średnią płacę, ale wyższy dochód rozporządzalny niż sugeruje sam ranking, jeśli transfery społeczne są rozbudowane.

FAQ

W którym kraju zarabia się najmniej według najnowszych porównywalnych danych?

Według najnowszego kompletnego zestawu OECD za 2023 rok najniższe średnie roczne wynagrodzenie brutto pracowników pełnoetatowych odnotowano w Meksyku. Wynik wyniósł około 20,5 tys. USD PPP rocznie.

Czy to znaczy, że Meksyk jest najbiedniejszym krajem świata?

Nie. To ranking płac w państwach objętych porównaniami OECD, a nie ranking wszystkich krajów świata według dochodu czy PKB na mieszkańca. Najbiedniejsze państwa globu zwykle w ogóle nie są częścią tego zestawienia.

Dlaczego użyto USD PPP zamiast zwykłych dolarów?

Bo parytet siły nabywczej lepiej porównuje to, co za wynagrodzenie można kupić w danym kraju. Zwykły kurs walutowy jest przydatny przy wydatkach zagranicznych, ale słabiej pokazuje lokalny poziom życia.

Czy średnie wynagrodzenie to to samo co mediana płac?

Nie. Średnia sumuje wszystkie płace i dzieli przez liczbę pracowników, a mediana wskazuje wartość środkową. W krajach o dużych nierównościach mediana jest zwykle niższa od średniej.

Dlaczego Polska jest w dolnej części rankingu OECD?

Głównie z powodu wciąż niższej produktywności pracy niż w najbogatszych gospodarkach Zachodu oraz historycznie niższego poziomu wartości dodanej w wielu sektorach. Jednocześnie Polska poprawiała swoją pozycję w długim okresie.

Czy ranking może się zmienić po aktualizacji danych?

Tak. Pozycje mogą się zmienić po rewizjach statystyk krajowych, aktualizacji wskaźników PPP albo publikacji skorygowanych danych OECD. Dotyczy to zwłaszcza państw o wysokiej inflacji i dużej zmienności makroekonomicznej.

Czy niska pozycja w rankingu oznacza złe warunki życia?

Nie zawsze. Ranking płac nie uwzględnia w pełni cen mieszkań, jakości usług publicznych, transferów socjalnych, długości czasu pracy ani bezpieczeństwa zatrudnienia. To ważny wskaźnik, ale nie pełny obraz dobrobytu.

Dlaczego nie da się zrobić jednego wiarygodnego rankingu dla całego świata?

Bo wiele państw nie publikuje porównywalnych danych o średnich wynagrodzeniach według tej samej definicji. Różnią się zakres zatrudnienia, udział szarej strefy, częstotliwość badań, definicje płacy brutto i jakość statystyk publicznych.