Pytanie o „największy majątek narodowy” można rozumieć na kilka sposobów, ale w ekonomii najbardziej standardowym i porównywalnym kryterium dla całego świata jest łączny majątek netto gospodarstw domowych w danym państwie. Według tego ujęcia pierwsze miejsce zajmują Stany Zjednoczone. To ważne rozróżnienie: nie chodzi tu o najwyższe PKB ani o dochód na mieszkańca, lecz o wartość aktywów finansowych i niefinansowych po odjęciu długów. Do przygotowania rankingu najlepiej nadają się najnowsze kompletne dane globalne za 2023 rok, opublikowane w raporcie Global Wealth Report 2024 banku UBS.
Największy majątek narodowy mają Stany Zjednoczone – według łącznego majątku netto gospodarstw domowych w 2023 roku
Jeśli przez „bogactwo kraju” rozumiemy zgromadzony majątek prywatny mieszkańców, a nie wielkość rocznej produkcji gospodarki, liderem są Stany Zjednoczone. W danych UBS za 2023 rok amerykańskie gospodarstwa domowe posiadały największy łączny majątek netto na świecie, zdecydowanie wyprzedzając Chiny kontynentalne i Japonię.
To podejście jest bardziej trafne dla tematu „majątek narodowy” niż nominalny PKB. PKB mierzy przepływ, czyli wartość dóbr i usług wytworzonych w ciągu roku. Majątek netto mierzy stan posiadania zgromadzony w czasie: nieruchomości, akcje, obligacje, depozyty, udziały w firmach i inne aktywa, pomniejszone o zadłużenie.
Co mierzy ten ranking i jak interpretować jego wyniki
Ranking opiera się na łącznym majątku netto gospodarstw domowych. Obejmuje on prywatne bogactwo mieszkańców danego kraju, a nie aktywa państwa, banku centralnego czy przedsiębiorstw publicznych liczone osobno. W praktyce to suma aktywów finansowych i rzeczowych należących do gospodarstw domowych, pomniejszona o ich zobowiązania.
Najważniejsze elementy metodologii są następujące:
- obejmowany podmiot: państwa i gospodarki ujęte w raporcie UBS,
- okres danych: pełny rok 2023,
- jednostka: mld USD, czyli miliardy dolarów amerykańskich,
- rodzaj wartości: majątek netto,
- zakres: majątek prywatny gospodarstw domowych, a nie „majątek państwa” w sensie aktywów sektora publicznego,
- źródło: UBS, Global Wealth Report 2024.
Takie zestawienie należy interpretować ostrożnie. Wysoka pozycja oznacza, że mieszkańcy danego kraju posiadają dużo aktywów netto łącznie, ale nie mówi jeszcze, jak równomiernie są one podzielone. Państwo może być bardzo wysoko w rankingu, a jednocześnie mieć duże nierówności majątkowe. Z kolei mniejsze państwo może mieć niższy majątek łączny, lecz znacznie wyższy majątek na mieszkańca.
Ranking największego majątku narodowego
| Miejsce | Państwo lub podmiot | Wynik | Rok lub okres danych | Ważne zastrzeżenie |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Stany Zjednoczone | 147000 mld USD | 2023 | Majątek prywatny netto gospodarstw domowych, nie PKB ani majątek państwa |
| 2 | Chiny | 85000 mld USD | 2023 | Duży wpływ cen nieruchomości i skali ludności |
| 3 | Japonia | 25000 mld USD | 2023 | Wynik w USD zależy także od kursu jena |
| 4 | Niemcy | 17000 mld USD | 2023 | Wysoki poziom oszczędności, ale niższy majątek per capita niż w części małych państw |
| 5 | Wielka Brytania | 16000 mld USD | 2023 | Silny wpływ cen aktywów finansowych i nieruchomości |
| 6 | Francja | 15000 mld USD | 2023 | Znaczenie majątku mieszkaniowego gospodarstw domowych |
| 7 | Kanada | 12000 mld USD | 2023 | Wrażliwość wyniku na rynek nieruchomości i kurs walutowy |
| 8 | Włochy | 11000 mld USD | 2023 | Relatywnie wysoki prywatny majątek mimo słabszej dynamiki gospodarki |
| 9 | Australia | 10000 mld USD | 2023 | Wysoki majątek na mieszkańca, lecz mniejsza skala populacji |
| 10 | Korea Południowa | 9500 mld USD | 2023 | Duża rola aktywów mieszkaniowych i oszczędności prywatnych |
| 11 | Hiszpania | 9000 mld USD | 2023 | Znaczący udział nieruchomości w strukturze majątku |
| 12 | Niderlandy | 6500 mld USD | 2023 | Mała liczba ludności, ale wysoka wartość aktywów na gospodarstwo domowe |
Najwyżej sklasyfikowane państwa – co stoi za ich pozycją
Stany Zjednoczone
USA zajmują pierwsze miejsce z bardzo dużą przewagą. Decyduje o tym połączenie kilku czynników: ogromna liczba gospodarstw domowych, wysoka kapitalizacja rynku akcji, duża wartość prywatnych nieruchomości oraz rozwinięty system oszczędzania emerytalnego i inwestowania na rynkach finansowych.
Amerykański majątek prywatny jest silnie powiązany z wycenami aktywów finansowych. Gdy rosną giełdy i ceny domów, całkowity majątek netto szybko się zwiększa. To tłumaczy, dlaczego USA pozostają liderem nawet wtedy, gdy różnice w tempie wzrostu PKB wobec innych dużych gospodarek nie są ogromne.
Chiny
Chiny są drugie i pozostają jedynym krajem, który zbliża się skalą do Stanów Zjednoczonych. O ich pozycji decyduje przede wszystkim wielkość populacji, szybka akumulacja majątku w ostatnich dekadach oraz bardzo duży udział nieruchomości w majątku gospodarstw domowych.
Jednocześnie chiński wynik jest bardziej wrażliwy na sytuację rynku mieszkaniowego niż w części gospodarek zachodnich. Jeżeli ceny mieszkań i gruntów rosną wolniej albo spadają, wpływa to na cały krajowy bilans majątkowy.
Japonia
Japonia utrzymuje wysokie, trzecie miejsce dzięki długoterminowej akumulacji oszczędności oraz dużemu zasobowi aktywów finansowych. To gospodarka dojrzała, z wysokim poziomem prywatnych oszczędności i znacznym majątkiem zgromadzonym przez starsze pokolenia.
Z drugiej strony wynik Japonii liczony w dolarach amerykańskich zależy także od kursu jena. Osłabienie japońskiej waluty może obniżyć pozycję w zestawieniach międzynarodowych nawet wtedy, gdy realny majątek mieszkańców w walucie krajowej nie spada równie mocno.
Niemcy
Niemcy są najwyżej notowaną gospodarką Europy kontynentalnej. Ich pozycja wynika z wielkości gospodarki, relatywnie wysokich oszczędności prywatnych, znacznych aktywów finansowych oraz dużego zasobu prywatnego majątku przedsiębiorców i gospodarstw domowych.
Warto jednak pamiętać, że niemiecki model akumulacji bogactwa jest inny niż np. w USA. Większą rolę mogą odgrywać depozyty, ubezpieczenia i oszczędności długoterminowe, a mniejszą bezpośrednie inwestowanie szerokiej części społeczeństwa w akcje.
Wielka Brytania
Wielka Brytania zajmuje miejsce w ścisłej czołówce dzięki znaczeniu sektora finansowego, wysokiej wartości nieruchomości oraz rozbudowanemu systemowi aktywów emerytalnych. Londyn jako globalne centrum finansowe wzmacnia akumulację prywatnego kapitału.
Jednocześnie brytyjski wynik może zmieniać się wraz z wycenami aktywów i kursem funta. W rankingach liczonych w dolarach amerykańskich kurs walutowy ma większe znaczenie, niż często zakładają czytelnicy.
Francja
Francja należy do grupy państw, w których ogromne znaczenie ma majątek mieszkaniowy. Wysoka wartość nieruchomości połączona z dużą skalą gospodarki i liczbą ludności daje bardzo duży łączny majątek netto gospodarstw domowych.
To dobry przykład kraju, który nie musi wyprzedzać wszystkich rywali pod względem dynamiki wzrostu, aby utrzymywać bardzo wysoką pozycję majątkową. Majątek jest efektem kumulacji wielu dekad oszczędzania i wzrostu cen aktywów.
Kanada
Kanada wyróżnia się wysokim majątkiem prywatnym przy stosunkowo umiarkowanej liczbie ludności. Pomagają w tym wysokie ceny nieruchomości, zamożność klasy średniej i silna pozycja sektora surowcowego, który pośrednio wspiera dochody oraz zdolność do oszczędzania.
Jednak właśnie dlatego Kanada jest dość wrażliwa na korekty cen mieszkań. W państwach, gdzie nieruchomości odgrywają dominującą rolę w majątku gospodarstw, wahania rynku mieszkaniowego mogą znacząco przesuwać wynik.
Jakie są najważniejsze różnice między liderami
Największa różnica występuje między Stanami Zjednoczonymi a resztą świata. Przewaga USA nad Chinami pozostaje bardzo duża, choć Chiny są jedynym państwem z potencjałem, by w długim okresie ten dystans istotnie zmniejszać.
Druga istotna różnica dotyczy struktury majątku. W USA większą rolę odgrywają rynki kapitałowe i fundusze emerytalne, a w Chinach, Francji, Hiszpanii czy Korei Południowej relatywnie większe znaczenie mają nieruchomości. To wpływa na wrażliwość rankingu na zmiany cen aktywów.
Trzecia różnica dotyczy demografii. Część państw ma bardzo duży majątek łączny dzięki ogromnej populacji, podczas gdy inne osiągają wysokie miejsca mimo mniejszej liczby mieszkańców dzięki wyższemu bogactwu przypadającemu na gospodarstwo domowe.
Co wpływa na wysoką lub niską pozycję w rankingu
Na miejsce w rankingu największego majątku narodowego wpływa przede wszystkim pięć grup czynników:
- wielkość populacji i liczba gospodarstw domowych,
- wartość nieruchomości mieszkaniowych i gruntów,
- rozwój rynku finansowego oraz wyceny akcji i obligacji,
- poziom zadłużenia gospodarstw domowych,
- kurs walutowy wobec dolara amerykańskiego.
Znaczenie ma także długoterminowa historia wzrostu. Państwa, które przez dekady akumulowały oszczędności, miały stabilne instytucje i rozwinięty system własności prywatnej, zwykle osiągają wyższe miejsca niż kraje o podobnym bieżącym PKB, lecz krótszej historii gromadzenia majątku.
Zmiany pozycji w czasie i możliwość rewizji danych
W długim okresie najsilniejszy wzrost znaczenia mają Chiny, które w ostatnich dwóch dekadach bardzo szybko zwiększały łączny majątek gospodarstw domowych. Stany Zjednoczone utrzymują jednak przewagę dzięki skali rynku kapitałowego i wysokiej wartości aktywów finansowych.
Pozycje mogą się zmieniać nawet bez gwałtownych zmian w krajowej gospodarce. Wystarczy mocniejsza przecena waluty, spadek giełdy albo korekta cen nieruchomości. W dodatku raporty majątkowe są aktualizowane wraz z napływem bardziej kompletnych danych i rewizjami statystyk krajowych.
Dlatego ranking za 2023 rok nie jest „wieczny”. Kolejna edycja raportu może skorygować część wyników po aktualizacji danych bazowych, podobnie jak dzieje się to w rachunkach narodowych publikowanych przez Bank Światowy czy MFW.
Porównanie z innymi sposobami mierzenia bogactwa kraju
To samo pytanie można mierzyć na co najmniej trzy inne sposoby, a każdy z nich daje trochę inną odpowiedź.
Nominalne PKB
Jeśli za kryterium przyjąć nominalny PKB, czyli wartość produkcji w cenach bieżących, liderem świata także są Stany Zjednoczone. Jednak wtedy nie mierzymy majątku, tylko roczny przepływ dochodu w gospodarce. PKB nie pokazuje, ile aktywów zgromadzili mieszkańcy.
PKB według parytetu siły nabywczej
Przy PKB według parytetu siły nabywczej pierwsze miejsce zajmują dziś zwykle Chiny. Taki ranking lepiej pokazuje skalę realnej produkcji po uwzględnieniu różnic cen, ale nadal nie jest rankingiem majątku. To miara wielkości gospodarki, nie zgromadzonego bogactwa netto.
Majątek na mieszkańca
Jeśli spojrzeć na majątek przypadający na jednego dorosłego mieszkańca, czołówka wygląda zupełnie inaczej. Wysoko znajdują się m.in. Szwajcaria, Luksemburg, Stany Zjednoczone czy Australia. To pokazuje, że „największy majątek narodowy” i „najbogatszy kraj na mieszkańca” nie są tym samym.
Najważniejsze ograniczenia danych i metodologii
Najważniejsze ograniczenie polega na tym, że ranking nie mierzy majątku całego państwa w sensie bilansu narodowego obejmującego sektor publiczny, zasoby naturalne i aktywa przedsiębiorstw w jednym spójnym ujęciu. Pokazuje przede wszystkim bogactwo prywatne gospodarstw domowych.
Drugim ograniczeniem jest zależność od wycen rynkowych. Gdy rosną giełdy albo ceny mieszkań, majątek liczony na papierze też rośnie. Nie zawsze oznacza to proporcjonalną poprawę dobrobytu wszystkich mieszkańców.
Trzecie ograniczenie dotyczy porównywalności międzynarodowej. Jakość danych o majątku, zadłużeniu i nieruchomościach bywa różna między krajami. Część aktywów trudniej wycenić, a część majątku ukrytego za granicą może być niedoszacowana.
Czwarta kwestia to kurs walutowy. Wyniki podawane w USD mogą się zmieniać z powodu wahań walut nawet wtedy, gdy w walucie krajowej majątek pozostaje względnie stabilny.
Mity i nieporozumienia
- Największy majątek narodowy nie oznacza automatycznie najwyższego poziomu życia przeciętnej osoby.
- Najwyższe PKB i największy majątek prywatny to nie to samo, choć lider może być ten sam.
- Wysoka pozycja w rankingu nie mówi, jak nierówno rozłożone jest bogactwo w społeczeństwie.
- Duży majątek kraju nie oznacza, że państwo jako sektor publiczny ma niskie zadłużenie.
- Spadek miejsca w rankingu nie zawsze oznacza realne zubożenie mieszkańców; czasem decyduje kurs walutowy.
- Majątek netto obejmuje zarówno aktywa, jak i długi, więc wysoka wartość nieruchomości nie wystarcza bez uwzględnienia kredytów.
Ciekawostki
- W wielu rozwiniętych gospodarkach większa część majątku gospodarstw domowych jest związana z mieszkaniami niż z bezpośrednim posiadaniem akcji.
- USA odpowiadają za bardzo dużą część światowego majątku prywatnego dzięki skali rynku akcji i funduszy emerytalnych.
- Chiny zbudowały swoją pozycję majątkową znacznie szybciej niż Japonia czy państwa Europy Zachodniej w XX wieku.
- Włochy utrzymują wysoką pozycję majątkową mimo umiarkowanego tempa wzrostu gospodarczego, co pokazuje różnicę między przepływem a stanem majątku.
- Małe kraje bardzo rzadko trafiają do czołówki majątku łącznego, ale często dominują w rankingach majątku na mieszkańca.
- Wahania rynków akcji potrafią w ciągu jednego roku zmieniać globalny majątek prywatny o biliony dolarów.
- Duży sektor emerytalny oparty na funduszach kapitałowych zwykle zwiększa udział aktywów finansowych w majątku gospodarstw.
- Kraje o wysokim udziale własności mieszkań często mają większą wrażliwość rankingu na cykl nieruchomości niż gospodarki bardziej „finansowe”.
FAQ
Jaki kraj ma największe bogactwo na świecie?
Jeśli użyć standardowego kryterium łącznego majątku netto gospodarstw domowych, pierwsze miejsce zajmują Stany Zjednoczone. To wynik dla 2023 roku według raportu UBS.
Czy największy majątek narodowy oznacza największą gospodarkę świata?
Nie zawsze, choć w praktyce USA są liderem zarówno pod względem majątku prywatnego, jak i nominalnego PKB. Są to jednak dwa różne wskaźniki: majątek to stan aktywów netto, a PKB to roczna wartość produkcji.
Dlaczego Chiny nie są pierwsze, skoro są tak dużą gospodarką?
Chiny mają ogromny majątek łączny, ale nadal ustępują USA przede wszystkim wartością aktywów finansowych i dojrzałością rynku kapitałowego. Znaczenie ma też struktura majątku bardziej oparta na nieruchomościach.
Czy ten ranking pokazuje majątek państwa czy obywateli?
Przede wszystkim obywateli, a dokładniej gospodarstw domowych. Nie jest to pełny bilans całego sektora publicznego i prywatnego razem.
Czy Polska jest w czołówce rankingu największego majątku narodowego?
Nie należy do ścisłej światowej czołówki pod względem łącznego majątku prywatnego. Wynika to głównie z mniejszej skali gospodarki i niższej wartości aktywów niż w największych krajach rozwiniętych.
Dlaczego w takich rankingach używa się dolarów amerykańskich?
To najwygodniejsza wspólna jednostka porównawcza w danych międzynarodowych. Trzeba jednak pamiętać, że zmiany kursowe mogą wpływać na końcowy wynik i kolejność państw.
Czy wyniki mogą się jeszcze zmienić?
Tak. Mogą zostać skorygowane po rewizjach danych źródłowych, aktualizacji wycen aktywów, zmianach kursów walut oraz doprecyzowaniu statystyk krajowych. Dlatego ranking należy odnosić konkretnie do danych za 2023 rok i edycji raportu z 2024 roku.
