Największy producent żywności – który kraj produkuje jej najwięcej?

Na pytanie, który kraj produkuje najwięcej żywności, najprościej odpowiedzieć tak: według najbardziej standardowego i porównywalnego kryterium liderem są Chiny. W tym artykule przyjmuję, że „produkcja żywności” oznacza łączną wartość produkcji rolnej liczonych w porównywalnych cenach międzynarodowych, a nie np. samą masę ton zboża czy wyłącznie eksport żywności. To ważne, bo kraj może być potęgą w jednym produkcie, a jednocześnie nie zajmować pierwszego miejsca w całym systemie żywnościowym. Podstawą rankingu są najnowsze kompletne roczne dane możliwe do porównania między państwami, publikowane przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, czyli FAO.

Największy producent żywności: Chiny według wartości produkcji rolnej FAO

Jeśli szukamy jednej, mierzalnej odpowiedzi na pytanie z tytułu, najlepszym wyborem jest ranking państw według łącznej wartości produkcji rolnej w ujęciu FAO, liczony w stałych międzynarodowych dolarach z lat 2014–2016. To wskaźnik obejmujący szeroki koszyk produktów rolnych przeznaczonych do spożycia i na pasze, dzięki czemu pozwala porównać skalę wytwarzania żywności między krajami o bardzo różnej strukturze upraw i hodowli.

W tym ujęciu pierwsze miejsce zajmują Chiny, wyraźnie wyprzedzając Indie i Stany Zjednoczone. Przewaga Chin wynika z połączenia ogromnego areału upraw, bardzo dużej produkcji warzyw, ryżu, wieprzowiny, owoców i akwakultury oraz z wysokiej intensywności wykorzystania ziemi.

Co dokładnie mierzy ten ranking i jak interpretować wyniki?

Ranking nie mierzy eksportu żywności, nadwyżki żywności ani bezpieczeństwa żywnościowego. Nie pokazuje też, który kraj produkuje „najwięcej” w tonach jednego produktu. Zamiast tego mierzy łączną wartość produkcji rolnej, czyli ekonomiczną skalę wytworzonej produkcji roślinnej i zwierzęcej.

W praktyce oznacza to, że do jednego zestawienia da się włączyć kraje specjalizujące się w bardzo różnych produktach: zbożach, warzywach, mięsie, mleku, owocach czy roślinach oleistych. To znacznie sensowniejsze niż prosty ranking według ton, bo tona pomidorów, tona ryżu i tona wołowiny mają zupełnie inną wartość ekonomiczną i odmienną rolę w systemie żywnościowym.

Źródłem jest baza FAOSTAT, a konkretnie wskaźnik wartości produkcji brutto w stałych cenach międzynarodowych 2014–2016. Dzięki temu ogranicza się wpływ bieżącej inflacji i wahań kursowych. Najnowszy pełny, porównywalny zestaw dla większości państw dotyczy 2022 roku; w części państw późniejsze dane mogą być jeszcze wstępne albo niekompletne, dlatego do głównego rankingu przyjmuję wspólny roczny okres.

Jednostka użyta w tabeli to miliardy międzynarodowych dolarów w cenach stałych 2014–2016. To nie są dolary rynkowe i nie należy ich mylić z nominalnymi przychodami rolnictwa. To miara porównawcza, przydatna do budowy globalnego rankingu ekonomicznego produkcji żywności.

Ranking największych producentów żywności

Dlaczego Chiny są na pierwszym miejscu?

Chiny zajmują pierwsze miejsce nie dlatego, że są liderem tylko w jednym surowcu, lecz dlatego, że mają ogromną i zróżnicowaną produkcję niemal we wszystkich głównych kategoriach żywności. Kraj jest jednym z największych producentów ryżu, warzyw, owoców, wieprzowiny, jaj i ryb hodowlanych. Taka dywersyfikacja zwiększa łączną wartość produkcji.

Drugi czynnik to skala. Chiny mają bardzo dużą populację i równie dużą krajową bazę popytu, co sprzyja utrzymywaniu rozbudowanego sektora rolno-spożywczego. Trzeci element to intensywność upraw: wysokie plony z hektara i szerokie wykorzystanie systemów nawadniania oraz wielosezonowej produkcji w części regionów.

Indie

Indie zajmują drugie miejsce dzięki połączeniu ogromnej produkcji ryżu, pszenicy, mleka, cukru, warzyw i przypraw. To jeden z najlepszych przykładów kraju, który w rankingu wartości produkcji żywności zyskuje dzięki szerokiemu koszykowi towarów, a nie wyłącznie dzięki jednemu hitowi eksportowemu.

Różnica wobec Chin jest jednak bardzo duża. Produkcja rolna Indii jest ogromna, ale przeciętna wydajność wielu upraw i hodowli pozostaje niższa niż w Chinach, a infrastruktura przechowalnicza, logistyka chłodnicza i mechanizacja są bardziej nierównomierne regionalnie.

Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone są trzecie, choć w wielu debatach to właśnie ten kraj bywa uznawany za „rolniczego giganta”. Taka opinia jest częściowo uzasadniona, ale dotyczy raczej produktywności, eksportu i skali nowoczesnego agrobiznesu niż łącznej wartości całej produkcji żywności według szerokiej metodologii FAO.

USA dominują w kukurydzy, soi, wołowinie, drobiu i wielu produktach wysokowydajnego rolnictwa towarowego. Mimo to ustępują Chinom i Indiom, bo mają mniejszą produkcję liczonych łącznie warzyw, ryżu, owoców i części intensywnych produktów spożywczych, które mocno podbijają wartość rankingu.

Brazylia

Brazylia zajmuje czwarte miejsce i należy do państw, które szczególnie korzystają na rosnącym znaczeniu roślin oleistych, mięsa i pasz. Kraj jest potęgą w soi, cukrze, kukurydzy, wołowinie i drobiu, a jednocześnie dysponuje dużym zapasem ziemi rolnej i przewagą klimatyczną.

W porównaniu z czołową trójką Brazylia jest bardziej zależna od kilku potężnych segmentów produkcji, podczas gdy Chiny i Indie mają bardziej rozproszony koszyk żywnościowy. To jedna z przyczyn, dla których Brazylia jest wyżej w eksporcie niż w niektórych ujęciach całkowitej produkcji żywności.

Indonezja

Indonezja plasuje się bardzo wysoko dzięki dużej produkcji ryżu, ryb, drobiu, owoców tropikalnych i szeregu upraw żywnościowych typowych dla klimatu równikowego. To kraj często niedoceniany w popularnych zestawieniach, bo rzadziej kojarzy się z globalnym eksportem żywności niż Brazylia czy USA.

Jednak w rankingu ekonomicznym opartym na całkowitej wartości produkcji duża populacja i rozbudowane rolnictwo wewnętrzne działają na korzyść Indonezji. Ten przypadek dobrze pokazuje, że eksport nie jest tym samym co produkcja.

Pakistan

Pakistan należy do największych producentów żywności przede wszystkim dzięki pszenicy, ryżowi, mleku i hodowli zwierząt. Wysoka pozycja może zaskakiwać czytelnika znającego głównie rankingi eksporterów, ale w ujęciu FAO liczy się całkowita wartość wytworzonej produkcji, również tej konsumowanej lokalnie.

Jednocześnie jest to kraj silnie zależny od systemów irygacyjnych i bardzo wrażliwy na ekstremalne zjawiska pogodowe. Dlatego jego pozycja może w kolejnych rocznikach podlegać większym wahaniom niż pozycje państw o bardziej stabilnych warunkach wodnych.

Turcja

Turcja od lat utrzymuje się w światowej czołówce dzięki wyjątkowo zdywersyfikowanej strukturze rolnictwa. Produkuje dużo zbóż, warzyw, owoców, mleka i mięsa, a przy tym korzysta z położenia łączącego kilka stref klimatycznych.

To przykład państwa, które nie musi być największym graczem w jednej kategorii, by znaleźć się bardzo wysoko w rankingu ogólnej produkcji żywności. Szeroki portfel produktów stabilizuje wynik i zmniejsza zależność od jednego segmentu.

Nigeria i Rosja

Nigeria wyróżnia się ogromną skalą produkcji podstawowych produktów żywnościowych, zwłaszcza manioku, ignamu i innych roślin skrobiowych, a także rosnącą produkcją zbóż i drobiu. Jej wysoka pozycja nie oznacza jednak automatycznie wysokiej wydajności ani samowystarczalności we wszystkich kategoriach.

Rosja z kolei jest szczególnie silna w zbożach i oleistych. W ostatnich latach umocniła pozycję jako duży producent pszenicy, ale ranking całkowitej żywności premiuje także bardziej zróżnicowaną produkcję ogrodniczą i zwierzęcą, w której przewaga liderów jest większa.

Najważniejsze różnice między liderami zestawienia

Największa różnica występuje między Chinami a resztą świata. Wartość produkcji rolnej Chin jest ponad dwukrotnie wyższa niż wynik Indii i wielokrotnie przewyższa rezultat większości państw z pierwszej dziesiątki.

Między Indiami a Stanami Zjednoczonymi widać inny typ różnicy: Indie wygrywają skalą i różnorodnością produkcji żywnościowej dla wielkiej populacji, a USA wygrywają wydajnością, mechanizacją i eksportową konkurencyjnością w określonych segmentach. Brazylia natomiast jest mocarstwem rolnym szczególnie silnym w towarach masowych i paszowych.

Co wpływa na wysoką lub niską pozycję w rankingu?

• Wielkość populacji i rynku wewnętrznego, które zachęcają do rozbudowanej produkcji żywności.
• Powierzchnia gruntów rolnych oraz ich jakość.
• Klimat, dostęp do wody i możliwość kilku zbiorów rocznie.
• Poziom mechanizacji, nawożenia, irygacji i jakości nasion.
• Struktura produkcji: warzywa, owoce, mięso i mleko podnoszą wartość inaczej niż same zboża.
• Rozwój akwakultury i hodowli, często pomijany w potocznym rozumieniu rolnictwa.
• Infrastruktura przechowalnicza, transportowa i przetwórcza.
• Polityka rolna, subsydia, ceny energii i dostęp do kredytu.

Jak zmieniały się pozycje w czasie?

W długim okresie Chiny utrzymują pozycję lidera, a Indie systematycznie umacniają się na drugim miejscu. Wzrost produkcji w Azji jest napędzany zarówno demografią, jak i intensyfikacją upraw oraz rozwojem hodowli i akwakultury.

Brazylia awansowała w ostatnich dekadach dzięki ekspansji nowoczesnego rolnictwa towarowego, przede wszystkim w soi, kukurydzy i mięsie. Z kolei część państw rozwiniętych, zwłaszcza w Europie, pozostaje bardzo produktywna, ale ze względu na mniejszą powierzchnię i ludność trudniej im konkurować o najwyższe miejsca w rankingu globalnym.

Trzeba jednak pamiętać, że rewizje w bazie FAO są możliwe. Dotyczą one zarówno korekt statystyk krajowych, jak i zmian szacunków dla państw, gdzie dane źródłowe są niepełne. Dlatego kolejność w środku stawki może lekko się zmieniać po aktualizacji bazy.

Alternatywne sposoby mierzenia tego samego zagadnienia

To samo pytanie można mierzyć na kilka sposobów, a każdy da trochę inny ranking ekonomiczny.

Produkcja w tonach

Gdyby liczyć czystą masę produkcji, bardzo wysoko byłyby kraje produkujące ogromne ilości trzciny cukrowej, warzyw lub zbóż. Problem w tym, że tony różnych produktów nie są równoważne ekonomicznie ani żywieniowo.

Wartość eksportu żywności

W rankingu eksporterów bardzo wysoko znalazłyby się m.in. Brazylia, Stany Zjednoczone i Holandia. Nie oznacza to jednak, że produkują najwięcej żywności ogółem. Eksport zależy także od wielkości rynku krajowego, reeksportu, logistyki portowej i struktury handlu.

Produkcja na mieszkańca lub na hektar

Jeśli podzielić produkcję przez liczbę ludności albo przez powierzchnię użytków rolnych, liderzy będą inni. Wysoko znalazłyby się kraje o bardzo wydajnym i intensywnym rolnictwie, ale niekoniecznie te, które mają największą produkcję całkowitą.

Ograniczenia danych i metodologii

Najważniejsze ograniczenie polega na tym, że „żywność” nie jest jedną prostą kategorią statystyczną. FAO agreguje różne produkty rolne do wspólnej wartości, co jest użyteczne, ale zawsze oznacza pewne uproszczenie.

Drugie ograniczenie dotyczy jakości danych krajowych. W części państw statystyki produkcji rolnej są bardzo dokładne, a w innych opierają się częściowo na estymacjach. To może wpływać na pozycje zwłaszcza poza ścisłą czołówką.

Trzecia sprawa to zakres. Ranking wartości produkcji rolnej nie jest tożsamy z całym sektorem spożywczym. Nie obejmuje pełnej wartości przetwórstwa żywności, handlu detalicznego ani gastronomii.

Wreszcie, wyniki mogą się zmieniać po rewizjach. FAO regularnie aktualizuje bazę, a krajowe urzędy statystyczne korygują dane historyczne. Dlatego ranking należy traktować jako obraz dla konkretnego roku danych, a nie wieczną hierarchię.

Mity i nieporozumienia

• Największy producent żywności to nie zawsze największy eksporter żywności.
• Wysoka produkcja całkowita nie oznacza automatycznie wysokiej produkcji na mieszkańca.
• Duży wynik w rankingu nie mówi sam w sobie, czy kraj jest samowystarczalny we wszystkich produktach.
• Nie można porównywać ton różnych produktów bez wspólnej metodologii wartościowej.
• Wysokie miejsce nie musi oznaczać nowoczesnego rolnictwa we wszystkich regionach kraju.
• Mały udział w eksporcie nie znaczy, że państwo produkuje mało żywności; część produkcji może być konsumowana lokalnie.
• Ranking produkcji żywności nie jest rankingiem jakości diety ani bezpieczeństwa żywnościowego.

Ciekawostki

• Holandia jest jednym z największych eksporterów żywności na świecie, ale nie należy do czołówki producentów całkowitych według wartości FAO.
• Akwakultura, czyli hodowla ryb i organizmów wodnych, coraz silniej wpływa na pozycję azjatyckich producentów.
• Indie są światową potęgą mleczarską, choć w debacie publicznej częściej mówi się o ich zbożach i ryżu.
• Japonia utrzymuje wysoką wartość produkcji mimo ograniczonej powierzchni gruntów rolnych, dzięki bardzo intensywnemu rolnictwu.
• Nigeria należy do gigantów produkcji roślin skrobiowych, które w Europie są słabiej kojarzone z globalnym rynkiem żywności.
• Brazylia łączy rolę dużego producenta żywności z pozycją jednego z najważniejszych światowych eksporterów pasz i mięsa.
• W rankingu ogólnej produkcji wysoko wypadają kraje o dużym rynku wewnętrznym, nawet jeśli ich marki spożywcze są mało znane globalnie.
• Rosja jest silniejsza w zbożach niż w produkcji żywności wysokowartościowej, takiej jak szeroka gama warzyw i owoców.

FAQ

Czy Chiny naprawdę produkują najwięcej żywności na świecie?

Tak, jeśli za kryterium przyjąć łączną wartość produkcji rolnej według metodologii FAO w stałych cenach międzynarodowych. To najbardziej standardowy sposób udzielenia jednej, porównywalnej odpowiedzi.

Dlaczego nie użyto rankingu według ton żywności?

Bo żywność to bardzo różne produkty o odmiennej wartości i funkcji. Tona pszenicy, tona pomidorów i tona wołowiny nie są porównywalne w prosty sposób, więc ranking ton może być mylący.

Czy największy producent żywności jest też największym eksporterem?

Niekoniecznie. Chiny produkują bardzo dużo, ale sporą część tej żywności konsumuje ich własny rynek. W eksporcie bardzo wysoko plasują się także państwa o mniejszej populacji, lecz większej nadwyżce handlowej.

Czy ten ranking obejmuje przetworzoną żywność?

Nie w pełnym zakresie. Główny wskaźnik dotyczy wartości produkcji rolnej, a nie całego przemysłu spożywczego. To znaczy, że bardziej mierzy rolnictwo i hodowlę niż np. gotowe produkty przemysłowe.

Dlaczego Indie są wyżej niż Stany Zjednoczone?

Przede wszystkim dzięki ogromnej skali i bardzo szerokiej strukturze produkcji żywności, obejmującej zboża, mleko, warzywa i wiele innych kategorii. USA są bardziej wydajne i eksportowo silniejsze w części segmentów, ale nie mają większej łącznej wartości produkcji według tej metodologii.

Czy Polska należy do największych producentów żywności świata?

Polska jest ważnym producentem żywności w Europie i dużym eksporterem wielu artykułów rolno-spożywczych, ale w globalnym rankingu całkowitej wartości produkcji nie należy do ścisłej czołówki światowej.

Czy wyniki mogą się zmienić po publikacji nowszych danych?

Tak. Baza FAO jest aktualizowana, a urzędy statystyczne rewidują dane historyczne. Zmiany dotyczą zwykle bardziej miejsc w środku stawki niż samego lidera, ale nie można ich wykluczać.

Jaki kraj jest największym producentem żywności w Europie?

W przedstawionym zestawieniu najwyżej z państw europejskich plasuje się Francja. Wysoko znajdują się też Niemcy, Turcja i Rosja, choć ich profil produkcji żywności jest wyraźnie odmienny.