Najniższe podatki – który kraj ma najniższe obciążenia podatkowe?

Pytanie o to, który kraj ma najniższe podatki, brzmi prosto, ale w praktyce wymaga wyboru jednego, porównywalnego kryterium. W tym artykule przyjmuję najbardziej standardową i mierzalną definicję: udział dochodów podatkowych w PKB, czyli relację wszystkich podatków do rocznej wartości wytworzonej gospodarki. Według najnowszego szeroko porównywalnego zestawu OECD za 2023 rok najniższe obciążenia podatkowe wśród państw objętych tym rankingiem miało Meksyk. To jednak nie znaczy automatycznie, że w Meksyku każdy płaci mało podatków w praktyce, bo niski wynik może oznaczać także słabą ściągalność danin, dużą szarą strefę i mniejszy zakres usług publicznych finansowanych przez państwo.

Meksyk ma najniższe podatki w rankingu OECD według udziału dochodów podatkowych w PKB

Jeżeli przez „najniższe podatki” rozumiemy najniższe łączne obciążenia podatkowe mierzone na poziomie całej gospodarki, liderem rankingu jest Meksyk. W edycji OECD Revenue Statistics 2024, opartej na danych za 2023 rok, wskaźnik tax-to-GDP ratio dla Meksyku wyniósł 16,9% PKB.

To najniższy wynik wśród państw OECD uwzględnionych w porównaniu tą samą metodologią. Na kolejnych miejscach znalazły się Turcja, Kolumbia, Chile i Irlandia. Już na tym etapie warto zaznaczyć, że ranking nie obejmuje wszystkich państw świata, lecz kraje należące do OECD, dla których dostępne są kompletne i porównywalne dane.

Dlaczego wybieram właśnie ten wskaźnik? Bo pozwala porównać całe systemy podatkowe, a nie pojedyncze stawki. Samo istnienie 0% podatku dochodowego od osób fizycznych w danym kraju nie oznacza jeszcze, że cały system jest lekki. Państwo może przecież finansować się wysokim VAT, składkami, akcyzą lub opłatami quasipodatkowymi.

Co mierzy ten ranking i jak interpretować jego wyniki

Ranking opiera się na wskaźniku udziału dochodów podatkowych w PKB. Mówiąc prościej, pokazuje, jaka część rocznej aktywności gospodarczej trafia do sektora publicznego w formie podatków. Jednostką jest procent PKB.

Źródłem danych jest OECD, która stosuje własną, zharmonizowaną klasyfikację podatków. Do dochodów podatkowych zalicza między innymi podatki od dochodu, zysków i zysków kapitałowych, składki na ubezpieczenia społeczne traktowane jako obowiązkowe daniny publiczne, podatki od majątku, podatki od towarów i usług oraz inne obowiązkowe obciążenia spełniające definicję podatku w metodologii OECD.

To ważne, bo w debacie publicznej słowo „podatki” bywa rozumiane węziej. Dla gospodarstw domowych najważniejszy może być PIT, dla firm CIT, a dla ekonomisty system podatkowy jako całość. Ten ranking dotyczy właśnie tego trzeciego ujęcia.

Wynik należy interpretować ostrożnie. Niski udział podatków w PKB może oznaczać:

• niższe nominalne stawki części podatków,
• węższą bazę podatkową,
• duży sektor nieformalny,
• słabszą egzekucję prawa podatkowego,
• większą rolę dochodów niepodatkowych, na przykład z surowców,
• mniejszy zakres usług publicznych finansowanych przez państwo.

Z kolei wysoki wskaźnik nie musi oznaczać „dławienia gospodarki”. Może odzwierciedlać rozbudowane państwo opiekuńcze, wysokie składki emerytalne i zdrowotne oraz skuteczną administrację skarbową.

Ranking najniższych podatków

Najwyżej sklasyfikowane państwa: co stoi za ich pozycją

Meksyk

Meksyk zajmuje pierwsze miejsce z wynikiem 16,9% PKB i wyraźnie odstaje od reszty stawki. Przewaga nad drugą Turcją jest duża, bo wynosi 6,8 punktu procentowego PKB. W rankingach makroekonomicznych to różnica istotna.

Niski wynik Meksyku wynika nie tylko z konstrukcji stawek, ale też z relatywnie niskiej zdolności państwa do poboru podatków, dużego sektora nieformalnego i ograniczonej skali redystrybucji w porównaniu z europejskimi gospodarkami rozwiniętymi. To przykład kraju, w którym „niskie podatki” nie są równoznaczne z prostym obrazem taniego państwa dla wszystkich podatników.

Turcja

Turcja z wynikiem 23,7% PKB zajmuje drugie miejsce. To poziom wyraźnie wyższy od Meksyku, ale nadal niski jak na standard OECD. W przypadku Turcji duże znaczenie ma struktura systemu: relatywnie istotna rola podatków pośrednich oraz wpływ wahań inflacji i koniunktury na nominalne wartości PKB i dochodów publicznych.

Turcja jest też dobrym przykładem kraju, w którym sama niska relacja podatków do PKB nie mówi jeszcze, jakie obciążenia odczuwa konkretne gospodarstwo domowe. Wysoka inflacja może zmieniać realny ciężar danin i sposób działania progów podatkowych.

Kolumbia

Kolumbia osiągnęła 24,6% PKB. To wynik nieco niższy niż w Chile, ale różnica między tymi krajami jest niewielka. Kolumbia od lat pozostaje poniżej średniej OECD, co wiąże się z charakterem gospodarki wschodzącej, strukturą rynku pracy i ograniczeniami administracyjnymi w poborze danin.

Na pozycję wpływa też relatywnie duża rola podatków pośrednich i mniejsza niż w Europie skala obowiązkowych transferów społecznych pobieranych przez państwo.

Chile

Chile z wynikiem 24,8% PKB plasuje się tuż za Kolumbią. To niemal remis w ujęciu makroekonomicznym, dlatego nie należy przeceniać różnicy dwóch dziesiątych punktu procentowego. Przy kolejnych rewizjach statystycznych kolejność może się zmienić.

Chile tradycyjnie należy do państw o niższych obciążeniach fiskalnych niż średnia OECD, choć w ostatnich latach trwa dyskusja o finansowaniu usług publicznych i potencjalnym zwiększaniu dochodów państwa. To pokazuje, że pozycja w rankingu nie jest dana raz na zawsze.

Irlandia

Irlandia jest przypadkiem metodologicznie szczególnym. Wynik 25,6% PKB wydaje się bardzo niski jak na państwo Unii Europejskiej, ale porównanie komplikuje specyfika irlandzkiego PKB, silnie podbijanego przez działalność korporacji międzynarodowych i transfery własności intelektualnej.

W praktyce oznacza to, że mianownik wskaźnika, czyli PKB, jest wyjątkowo „napompowany” względem wielkości krajowej gospodarki odczuwanej przez mieszkańców. Dlatego Irlandia często wygląda jak kraj o wyjątkowo niskim opodatkowaniu, choć część tego efektu wynika z konstrukcji rachunków narodowych.

Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone z wynikiem 25,2% PKB należą do państw o relatywnie niskich obciążeniach podatkowych jak na gospodarkę wysoko rozwiniętą. To konsekwencja mniejszej skali państwa opiekuńczego niż w Europie Zachodniej, niższych wpływów z podatków konsumpcyjnych niż w krajach z wysokim VAT oraz zdecentralizowanej struktury fiskalnej.

Jednocześnie dla części gospodarstw domowych i firm amerykański system nie musi być „lekki” w jednostkowym doświadczeniu, bo duże znaczenie mają podatki stanowe, lokalne, składki oraz koszty prywatnie finansowanych usług, które w innych krajach bywają pokrywane z budżetu.

Kostaryka i Szwajcaria

Kostaryka i Szwajcaria zamykają czołówkę państw z najniższymi podatkami w tym zestawieniu. Kostaryka, jako stosunkowo nowy członek OECD, pozostaje krajem o niższej relacji podatków do PKB niż średnia organizacji. Szwajcaria natomiast łączy umiarkowane obciążenia z silnym federalizmem i dużą rolą poziomu kantonalnego.

W przypadku Szwajcarii trzeba pamiętać, że niska pozycja w rankingu nie oznacza automatycznie niskich stawek dla każdego. Lokalne różnice są duże, a koszty życia bardzo wysokie, więc ekonomiczne odczucie ciężaru fiskalnego może być inne niż sugeruje sam wskaźnik makro.

Najważniejsze różnice między liderami zestawienia

Największa różnica występuje między Meksykiem a resztą stawki. To nie jest kosmetyczna przewaga, lecz wyraźna luka. Między miejscami od drugiego do szóstego odstępy są już znacznie mniejsze, a niektóre pozycje dzielą zaledwie dziesiąte części punktu procentowego PKB.

Druga istotna różnica dotyczy struktury gospodarki. Irlandia i Szwajcaria to kraje wysokorozwinięte, podczas gdy Meksyk, Kolumbia czy Turcja mają większy udział gospodarki nieformalnej i inną strukturę finansów publicznych. Taki sam niski wynik nie musi więc oznaczać tego samego modelu państwa.

Trzecia różnica to rola podatków pośrednich i składek społecznych. Niektóre kraje pobierają mniej przez PIT i CIT, ale więcej przez VAT, akcyzę lub publiczne składki. Inne finansują część usług poza budżetem centralnym albo pozostawiają większy udział wydatków po stronie prywatnej.

Co wpływa na wysoką lub niską pozycję w rankingu

Na miejsce w rankingu wpływa kilka grup czynników:

• poziom i liczba stawek podatkowych,
• szerokość bazy podatkowej i liczba ulg,
• udział szarej strefy i skala unikania opodatkowania,
• obowiązkowe składki na system emerytalny i zdrowotny,
• zakres usług publicznych finansowanych przez państwo,
• struktura gospodarki, w tym udział sektora surowcowego lub międzynarodowych korporacji,
• tempo wzrostu nominalnego PKB, które wpływa na mianownik wskaźnika.

Właśnie dlatego dwa państwa z podobnym wynikiem mogą mieć zupełnie inny system fiskalny. Jeden kraj może opierać się na podatkach konsumpcyjnych, a drugi na dochodowych. Jeden może oferować szerokie świadczenia społeczne, a drugi wymagać większych wydatków prywatnych na zdrowie, edukację czy emeryturę.

Jak zmieniały się pozycje w czasie

W danych OECD widoczna jest względna trwałość czołówki państw o niskiej relacji podatków do PKB, choć kolejność w środku stawki bywa zmienna. Meksyk od lat znajduje się na końcu skali OECD pod względem udziału podatków w PKB. To sugeruje, że nie jest to jednorazowy efekt jednego roku, lecz cecha strukturalna.

Zmiany pozycji między Turcją, Kolumbią, Chile, Irlandią czy Stanami Zjednoczonymi są bardziej płynne. Mogą wynikać z reform podatkowych, zmian cen i inflacji, wahań zysków przedsiębiorstw, jednorazowych dochodów budżetowych oraz rewizji rachunków narodowych.

Warto też pamiętać, że OECD publikuje dane z opóźnieniem, a po pierwszej publikacji są one niekiedy korygowane. Dlatego niewielkie różnice miejsc nie powinny być traktowane jako absolutnie trwałe.

Alternatywne sposoby mierzenia „najniższych podatków”

Udział dochodów podatkowych w PKB jest najlepszym kryterium do porównania całych systemów. Nie jest jednak jedynym możliwym ujęciem.

Pierwsza alternatywa to klin podatkowy pracy, publikowany przez OECD w raporcie Taxing Wages. Pokazuje on, jaką część kosztu zatrudnienia pracownika pochłaniają PIT i składki. Tu liderzy mogą być inni, bo kraj z niskimi podatkami ogółem nie musi mieć niskich obciążeń pracy.

Druga alternatywa to nominalna najwyższa stawka PIT albo CIT. Takie porównanie jest proste, ale bardzo mylące. Stawka nie pokazuje ulg, progów, odliczeń ani tego, ilu podatników rzeczywiście ją płaci.

Trzecia alternatywa to wskaźnik efektywnego opodatkowania konsumpcji lub inwestycji. Jest przydatny do analizy zachęt ekonomicznych, ale mniej intuicyjny dla szerokiego czytelnika i trudniejszy do porównania między krajami.

W praktyce odpowiedź na pytanie „gdzie podatki są najniższe?” zależy więc od tego, czy patrzymy na całe państwo, pracownika, przedsiębiorcę czy konsumenta.

Najważniejsze ograniczenia danych i metodologii

Najważniejsze ograniczenie jest geograficzne: to ranking OECD, a nie wszystkich państw świata. W wielu popularnych dyskusjach pojawiają się państwa Zatoki Perskiej z zerowym PIT, ale nie można ich bezpośrednio włączyć do tego samego zestawienia bez zmiany źródła i metodologii.

Drugie ograniczenie dotyczy porównywalności PKB. W krajach takich jak Irlandia mianownik może zniekształcać obraz systemu podatkowego. Trzecie to różnice instytucjonalne: część wydatków społecznych może być finansowana publicznie, a część prywatnie.

Czwarte ograniczenie wiąże się z rewizjami. Dane o dochodach podatkowych i PKB bywają poprawiane po publikacji. Piąte to fakt, że wskaźnik nie mówi nic o progresji podatków, sprawiedliwości systemu ani jakości usług publicznych.

Mity i nieporozumienia

• Najniższe podatki nie znaczą automatycznie najwyższych dochodów mieszkańców.
• Niska relacja podatków do PKB nie musi oznaczać niskiego PIT lub niskiego VAT.
• Kraj z zerowym PIT niekoniecznie ma najlżejszy cały system fiskalny.
• Pozycja w rankingu nie mówi sama w sobie, czy państwo oferuje dobrą ochronę zdrowia lub emerytury.
• Spadek o jedno miejsce nie musi oznaczać pogorszenia, jeśli różnice są minimalne.
• Ranking OECD nie jest rankingiem wszystkich państw świata.
• Niski wynik może odzwierciedlać także słabą ściągalność podatków, a nie tylko przyjazny system.

Ciekawostki

• Średnia OECD jest wyraźnie wyższa niż wyniki państw z czołówki tego rankingu, co pokazuje, jak mocno Meksyk odstaje od standardu organizacji.
• W Europie bardzo niskie podatki w sensie makroekonomicznym należą do rzadkości; większość państw europejskich finansuje rozbudowane systemy świadczeń.
• Irlandia często wygląda na kraj wyjątkowo lekko opodatkowany z powodu specyfiki PKB, a nie tylko dzięki polityce podatkowej.
• Stany Zjednoczone mają niższą relację podatków do PKB niż większość Europy Zachodniej mimo bardzo rozwiniętej gospodarki.
• Szwajcaria łączy umiarkowane podatki z szeroką autonomią lokalną, co czyni jej system trudnym do prostego streszczenia jedną stawką.
• Klin podatkowy pracy i udział podatków w PKB potrafią wskazywać różne „najtańsze” kraje podatkowo.
• Państwa o niskich podatkach częściej polegają na prywatnych wydatkach gospodarstw domowych na część usług.
• Małe różnice w rankingu, rzędu 0,1–0,3 pkt proc. PKB, mogą zniknąć po aktualizacji danych.

FAQ

Który kraj ma najniższe podatki według porównywalnych danych międzynarodowych?

Według OECD i danych za 2023 rok najniższy udział dochodów podatkowych w PKB wśród państw objętych rankingiem miał Meksyk: 16,9% PKB. To najbardziej porównywalna odpowiedź, jeśli pytanie dotyczy całego systemu podatkowego.

Czy to znaczy, że Meksyk jest najlepszym krajem dla podatnika?

Niekoniecznie. Niski wynik makro nie mówi, jakie usługi oferuje państwo w zamian, jak wysoka jest jakość administracji ani jak duża jest szara strefa. Dla konkretnej osoby lub firmy znaczenie mają stawki, ulgi, składki i lokalne przepisy.

Dlaczego nie uwzględniono krajów z Zatoki Perskiej?

Bo główny ranking opiera się na jednolitej metodologii OECD. Aby porównać kraje OECD z państwami spoza tej organizacji, trzeba byłoby sięgnąć po inne źródło i upewnić się, że definicje podatków oraz zakres danych są naprawdę porównywalne.

Czy niskie podatki zawsze sprzyjają wzrostowi gospodarczemu?

Nie zawsze. Znaczenie ma nie tylko poziom podatków, ale też ich struktura, jakość instytucji, stabilność prawa, infrastruktura, edukacja i bezpieczeństwo prawne. Gospodarka może rozwijać się szybko zarówno przy umiarkowanych, jak i przy relatywnie wysokich podatkach, jeśli system jest przewidywalny i efektywny.

Czy ranking pokazuje podatki osób fizycznych czy całej gospodarki?

Całej gospodarki. To suma dochodów podatkowych państwa odniesiona do PKB. Nie jest to ranking stawek PIT ani efektywnej stopy opodatkowania przeciętnego pracownika.

Dlaczego Irlandia wypada tak nisko mimo członkostwa w UE?

Duże znaczenie ma specyfika irlandzkiego PKB, zawyżanego przez działalność globalnych korporacji. Gdy mianownik wskaźnika jest bardzo wysoki, relacja podatków do PKB spada, nawet jeśli dochody państwa nominalnie są znaczne.

Czy kolejność może się jeszcze zmienić?

Tak. OECD i krajowe urzędy statystyczne publikują rewizje danych o PKB i dochodach publicznych. Zwłaszcza przy małych różnicach między państwami pozycje mogą ulec zmianie po aktualizacji.

Jaki wskaźnik lepiej pokazuje obciążenie pracownika?

Do tego lepszy jest klin podatkowy pracy, a nie udział podatków w PKB. Pokazuje on, ile z kosztu zatrudnienia zabierają PIT i składki. Kraj z niskimi podatkami ogółem może mieć jednocześnie dość wysoki ciężar fiskalny na pracy.