Największy dług publiczny względem PKB – który kraj zajmuje pierwsze miejsce?

W standardowym, międzynarodowo porównywalnym ujęciu największy dług publiczny względem PKB ma Japonia. Jeśli za kryterium przyjmiemy dług brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych jako odsetek produktu krajowego brutto, to właśnie ten kraj od lat zajmuje pierwsze miejsce wśród dużych i rozwiniętych gospodarek. Najbardziej użytecznym źródłem do takiego rankingu jest baza Międzynarodowego Funduszu Walutowego, a jako wspólny okres porównawczy najlepiej wykorzystać dane dla 2024 roku publikowane w edycjach z 2025 roku. Trzeba jednak od razu dodać, że kolejność może się nieco różnić między bazami MFW, OECD, Banku Światowego i Eurostatu, bo stosują one niekiedy odmienne definicje długu oraz inny zakres sektora publicznego.

Japonia ma największy dług publiczny względem PKB według standardowego kryterium długu brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych

W tym artykule przyjęto najbardziej standardową definicję stosowaną w analizach międzynarodowych: dług publiczny jako procent PKB, liczony dla całego sektora instytucji rządowych i samorządowych, w ujęciu brutto. To ważne rozróżnienie, bo nie chodzi ani o nominalną wartość zadłużenia w dolarach, ani o dług samego rządu centralnego, ani o dług netto po odjęciu części aktywów publicznych.

Według takich danych Japonia zajmuje pierwsze miejsce, z relacją długu publicznego do PKB przekraczającą 240,0% w 2024 roku. Za nią plasują się Sudan, Singapur, Stany Zjednoczone, Francja i Włochy, choć kolejność w ścisłej czołówce poza Japonią zależy od bazy danych i definicji. W praktyce właśnie Japonia jest jednak najczęściej wskazywana jako państwo o najwyższym długu publicznym względem PKB w głównych porównaniach gospodarczych.

Co mierzy ten ranking i jak interpretować wyniki

Ranking długu publicznego względem PKB pokazuje, jak duże jest zadłużenie państwa w relacji do rozmiaru jego gospodarki. Mianownik, czyli PKB, to roczna wartość wytworzonych dóbr i usług. Licznik to skumulowany dług sektora publicznego. Jeśli państwo ma wskaźnik 100,0%, oznacza to, że jego dług brutto jest zbliżony do wartości rocznego PKB.

Taki ranking obejmuje państwa, dla których dostępne są porównywalne dane. W tym tekście chodzi o suwerenne kraje ujęte w bazie MFW World Economic Outlook oraz w towarzyszących jej zestawieniach fiskalnych dla 2024 roku. Dane za 2024 rok są zwykle szacunkami lub wynikami wstępnie domkniętego roku, publikowanymi w 2025 roku, więc mogą jeszcze podlegać rewizjom.

Jednostką jest procent PKB, zapisany z jednym miejscem po przecinku. To wygodne, bo pozwala porównywać kraje różnej wielkości. Sama wysoka wartość nie oznacza jednak automatycznie niewypłacalności. Kraj z wysokim długiem, własną walutą, dużym rynkiem finansowym i niskim kosztem obsługi długu może funkcjonować stabilniej niż kraj z niższym wskaźnikiem, ale słabszymi instytucjami i droższym finansowaniem.

Równie ważne jest to, czego wskaźnik nie pokazuje. Nie mówi, kto finansuje dług, w jakiej walucie jest on denominowany, jaki jest termin zapadalności obligacji, ani jak wygląda koszt obsługi zadłużenia. Dlatego ranking ekonomiczny oparty tylko na relacji długu do PKB jest użyteczny, ale nie wyczerpuje całego obrazu finansów publicznych.

Ranking największego długu publicznego względem PKB

Najwyżej sklasyfikowane państwa: dlaczego znalazły się w czołówce

Japonia

Japonia pozostaje najbardziej klasycznym przykładem kraju o bardzo wysokim długu publicznym względem PKB. Źródła tego zjawiska są długoterminowe: wieloletnia niska dynamika wzrostu, starzenie się społeczeństwa, wysoka skala wydatków publicznych oraz częste programy fiskalne mające wspierać aktywność gospodarczą.

Jednocześnie Japonia różni się od wielu innych zadłużonych państw. Duża część długu jest finansowana na rynku krajowym, w rodzimej walucie, a koszty finansowania przez długi czas pozostawały niskie. To nie usuwa ryzyka, ale sprawia, że sam wysoki wskaźnik długu nie przekłada się automatycznie na kryzys zadłużeniowy.

Sudan

Sudan bywa notowany jeszcze wyżej niż Japonia, ale ten przypadek wymaga ostrożnej interpretacji. Dane są obarczone dużą niepewnością z powodu konfliktu, słabej sprawozdawczości statystycznej, problemów z wyceną PKB oraz złożonej sytuacji wokół zadłużenia zagranicznego i restrukturyzacji.

W edukacyjnym rankingu ekonomicznym warto więc oddzielić dwa pytania: kto ma najwyższy wskaźnik w bazie liczbowej oraz który kraj jest najczęściej uznawany za lidera w stabilnych porównaniach międzynarodowych. W tym drugim sensie odpowiedzią pozostaje Japonia.

Singapur

Singapur to jeden z najbardziej mylących przypadków w tym zestawieniu. Dług brutto jest bardzo wysoki, ale państwo posiada równocześnie znaczące aktywa finansowe. Emisja obligacji pełni tam również szczególne funkcje związane z rynkiem finansowym i systemem oszczędnościowym.

Dlatego wysoka pozycja Singapuru nie oznacza tego samego co wysoka pozycja kraju z dużym i chronicznym deficytem bez porównywalnych aktywów. To podręcznikowy przykład ograniczenia rankingu opartego wyłącznie na długu brutto.

Stany Zjednoczone

W przypadku Stanów Zjednoczonych wzrost wskaźnika długu jest związany przede wszystkim z utrzymującymi się wysokimi deficytami federalnymi, kosztami obsługi zadłużenia oraz wcześniejszymi programami fiskalnymi po kryzysach i pandemii. Znaczenie ma też starzenie się społeczeństwa i wydatki obligacyjne związane z systemami społecznymi i ochroną zdrowia.

USA mają jednak przewagę w postaci roli dolara jako głównej waluty rezerwowej świata i bardzo głębokiego rynku obligacji skarbowych. Z tego powodu ich zdolność finansowania zadłużenia jest inna niż w mniejszych gospodarkach z podobnym wskaźnikiem.

Włochy

Włochy od lat należą do państw o najwyższym długu publicznym w Europie. To efekt wieloletniego kumulowania zobowiązań, niskiego trendu wzrostu gospodarczego oraz wysokiego poziomu już odziedziczonego z wcześniejszych dekad.

Pozycja Włoch może poprawiać się lub pogarszać nie tylko przez nowe zadłużenie, ale też przez tempo wzrostu nominalnego PKB. Jeśli gospodarka rośnie szybciej nominalnie, relacja długu do PKB może spadać nawet mimo utrzymywania się wysokiego poziomu długu nominalnego.

Grecja

Grecja pozostaje jednym z symboli europejskiego kryzysu zadłużeniowego, ale jej obecna pozycja wymaga bardziej zniuansowanej oceny niż dekadę temu. Relacja długu do PKB nadal jest bardzo wysoka, lecz w ostatnich latach wskaźnik spadał dzięki odbudowie gospodarki, inflacji podbijającej nominalny PKB i lepszym wynikom fiskalnym.

To dobry przykład tego, że wysoki dług publiczny nie jest stanem statycznym. W rankingu liczy się zarówno licznik, czyli dług, jak i mianownik, czyli PKB.

Francja

Francja utrzymuje wysoki wskaźnik długu z powodu dużej roli państwa w gospodarce, wysokich wydatków publicznych oraz relatywnie niewystarczającej skali konsolidacji fiskalnej po kolejnych kryzysach. W unijnych porównaniach należy zwracać uwagę na zgodność z metodologią Maastricht i datę rewizji danych.

Choć Francja jest poniżej Japonii i Grecji, pozostaje w grupie gospodarek rozwiniętych, gdzie zadłużenie wyraźnie przekracza poziomy uznawane przed laty za standardowe.

Najważniejsze różnice między liderami zestawienia

Największa różnica dotyczy charakteru zadłużenia. Japonia i Stany Zjednoczone finansują się w walutach o wyjątkowo silnej pozycji międzynarodowej i na bardzo głębokich rynkach. Grecja czy Włochy funkcjonują w unii walutowej, co zmienia mechanikę dostosowań i znaczenie polityki Europejskiego Banku Centralnego.

Druga różnica to struktura aktywów publicznych. Singapur wygląda bardzo wysoko w rankingu długu brutto, ale jego sytuacja po uwzględnieniu aktywów netto jest inna niż w krajach o podobnym długu, lecz znacznie skromniejszych zasobach finansowych.

Trzecia kwestia to jakość danych. Sudan może figurować na szczycie niektórych zestawień, ale jego wynik należy interpretować ostrożniej niż dane państw OECD czy UE. Z punktu widzenia czytelnika pytającego, który kraj zajmuje pierwsze miejsce w standardowym rankingu długu publicznego względem PKB, najbardziej rzetelną odpowiedzią pozostaje Japonia.

Co wpływa na wysoką lub niską pozycję w rankingu

• Wysokość wieloletnich deficytów budżetowych.
• Tempo wzrostu nominalnego PKB, obejmujące zarówno wzrost realny, jak i inflację.
• Poziom stóp procentowych i koszt obsługi istniejącego długu.
• Starzenie się społeczeństwa i presja na wydatki emerytalne oraz zdrowotne.
• Kryzysy finansowe, recesje, pandemia lub wojny, które podnoszą wydatki i obniżają PKB.
• Ratowanie banków i spółek publicznych, jeśli zobowiązania przechodzą na sektor publiczny.
• Zmiany kursowe, gdy część zadłużenia jest w walutach obcych.
• Prywatyzacja, jednorazowe dochody i sprzedaż aktywów, które czasem przejściowo poprawiają wskaźnik.

Jak zmieniały się pozycje w czasie

Historycznie Japonia od wielu lat utrzymuje się w ścisłej czołówce rankingu. Jej wskaźnik wzrósł po pęknięciu bańki aktywów w latach 90., a kolejne pakiety stymulacyjne oraz niskie tempo wzrostu utrwaliły bardzo wysoki poziom długu.

Grecja po szczytach z okresu kryzysu zadłużeniowego zaczęła schodzić niżej, choć nadal należy do najbardziej zadłużonych państw Europy. Hiszpania i Portugalia również poprawiły relację długu do PKB po pandemicznym skoku, głównie dzięki wzrostowi nominalnego PKB. Z kolei Stany Zjednoczone przesunęły się wyżej niż przed pandemią, ponieważ duże deficyty nie zostały szybko skorygowane.

Warto pamiętać, że zmiana miejsca w rankingu nie musi oznaczać jednoznacznego pogorszenia lub poprawy. Państwo może spaść o kilka pozycji, nawet jeśli samo ograniczyło dług, ale inne kraje zrobiły to szybciej.

Alternatywne sposoby mierzenia tego samego problemu

Ten ranking opiera się na długu brutto względem PKB, ale to nie jedyne sensowne ujęcie.

• Dług netto względem PKB: po odjęciu części aktywów publicznych. W takim ujęciu Singapur wypada znacznie inaczej niż w długu brutto.
• Dług administracji centralnej zamiast całego sektora instytucji rządowych i samorządowych: to często daje inne wyniki w krajach federalnych lub silnie zdecentralizowanych.
• Koszt obsługi długu jako procent dochodów budżetowych: czasem lepiej pokazuje bieżącą presję fiskalną niż sama relacja długu do PKB.

Dlatego odpowiedź na pytanie o największy dług publiczny zależy od definicji. W najbardziej standardowym rankingu międzynarodowym chodzi jednak o dług brutto sektora publicznego jako procent PKB.

Ograniczenia danych i metodologii

Najważniejsze ograniczenie dotyczy samej definicji długu. MFW, OECD, Eurostat i krajowe ministerstwa finansów mogą stosować nieco inny zakres sektora publicznego lub odmiennie klasyfikować część zobowiązań. To wystarczy, by kolejność na miejscach od drugiego do piątego uległa zmianie.

Drugie ograniczenie to jakość danych dla państw znajdujących się w kryzysie, konflikcie albo restrukturyzacji zadłużenia. W takich przypadkach liczby mogą być obarczone dużą niepewnością.

Trzecie ograniczenie wynika z relacji do PKB. Wskaźnik może spaść nie tylko dzięki redukcji długu, ale też wskutek inflacji lub silnego wzrostu nominalnego PKB. Odwrotnie, recesja może pogorszyć wskaźnik nawet przy umiarkowanym wzroście zadłużenia.

Wreszcie, dane za 2024 rok publikowane w 2025 roku bywają jeszcze rewidowane. Po uzupełnieniu pełnych danych fiskalnych, zmianie rachunków narodowych lub aktualizacji szacunków deficytu pozycje mogą się przesunąć.

Mity i nieporozumienia

• Wysoki dług publiczny nie oznacza automatycznie bankructwa państwa.
• Pierwsze miejsce w rankingu długu nie znaczy, że kraj ma najgorszą gospodarkę.
• Dług publiczny to nie to samo co deficyt budżetowy; deficyt jest przepływem, dług jest stanem.
• Dług brutto i dług netto to różne wskaźniki i nie wolno ich używać zamiennie.
• Relacja długu do PKB może się poprawić nawet bez spłaty długu, jeśli szybko rośnie nominalny PKB.
• Kraj z własną walutą i dużym rynkiem obligacji działa w innych warunkach niż mała gospodarka zależna od finansowania zewnętrznego.
• Różne rankingi długu publicznego mogą się różnić i nie musi to oznaczać błędu, lecz odmienną metodologię.

Ciekawostki

• Japonia utrzymuje bardzo wysoki dług od wielu lat, a mimo to przez długi czas płaciła wyjątkowo niskie odsetki od obligacji.
• W UE często publicznie cytuje się próg 60,0% PKB z kryteriów z Maastricht, ale wiele dużych gospodarek od dawna go przekracza.
• Po pandemii część państw obniżyła relację długu do PKB szybciej, niż oczekiwano, głównie dzięki inflacji i wzrostowi nominalnego PKB.
• Singapur jest jednym z najczęściej przywoływanych przykładów kraju, gdzie wysoki dług brutto nie przekłada się prostolinijnie na słabą kondycję fiskalną.
• W krajach z niskim wzrostem gospodarczym ten sam poziom deficytu zwykle szybciej podnosi dług względem PKB niż w krajach rozwijających się dynamicznie.
• Sam poziom długu nie pokazuje ryzyka refinansowania; równie ważne są terminy zapadalności obligacji.
• Państwo może mieć wysoki dług, ale niskie zadłużenie zagraniczne, jeśli pożycza głównie od własnych instytucji i obywateli.
• Rewizje PKB potrafią zmienić wskaźnik długu nawet bez emisji nowych obligacji.

FAQ

Który kraj ma największy dług publiczny względem PKB?

W standardowym ujęciu międzynarodowym jest to Japonia. W niektórych bazach bardzo wysoko pojawia się też Sudan, ale jego dane są znacznie mniej pewne i trudniejsze do porównania.

Czy Japonia jest zagrożona niewypłacalnością tylko dlatego, że ma najwyższy dług?

Nie można wyciągać takiego wniosku wyłącznie z jednego wskaźnika. Znaczenie ma struktura długu, waluta zadłużenia, krajowa baza inwestorów i koszt obsługi obligacji.

Dlaczego Singapur jest tak wysoko, skoro uchodzi za kraj o silnych finansach?

Bo ranking opiera się na długu brutto. Singapur ma jednocześnie znaczące aktywa publiczne, więc interpretacja jego wyniku powinna być ostrożniejsza niż w przypadku krajów zadłużonych bez podobnej poduszki finansowej.

Czy wysoki dług publiczny zawsze jest zły dla gospodarki?

Nie zawsze. Wysoki dług zwiększa ryzyko fiskalne, ale jego skutki zależą od wzrostu gospodarczego, stóp procentowych, wiarygodności państwa i struktury finansowania.

Dlaczego różne źródła podają różne rankingi długu publicznego?

Najczęściej z powodu innej definicji długu, innego zakresu sektora publicznego, rewizji danych albo wykorzystania prognoz zamiast danych historycznych. Różnice bywają też skutkiem zaokrągleń i terminu publikacji.

Czy dług publiczny i zadłużenie zagraniczne to to samo?

Nie. Dług publiczny dotyczy sektora państwowego, a zadłużenie zagraniczne obejmuje zobowiązania wobec zagranicy i może dotyczyć także firm oraz gospodarstw domowych.

Czy Polska jest w czołówce tego rankingu?

Nie. Polska znajduje się wyraźnie niżej niż kraje ze ścisłej czołówki rankingu długu publicznego względem PKB, choć jej pozycja zależy od roku, definicji oraz skali deficytu i wzrostu nominalnego PKB.

Czy ten ranking może się zmienić po aktualizacji danych?

Tak. Dane za 2024 rok mogą zostać skorygowane po rewizjach PKB, deficytu, klasyfikacji części zobowiązań albo po aktualizacji statystyk fiskalnych przez MFW i urzędy krajowe.