Największe zadłużenie gospodarstw domowych – który kraj zajmuje pierwsze miejsce?

Jeśli przez „największe zadłużenie gospodarstw domowych” rozumiemy najbardziej standardowy i porównywalny wskaźnik międzynarodowy, czyli dług gospodarstw domowych jako odsetek dochodu rozporządzalnego netto, to pierwsze miejsce wśród krajów OECD zajmuje Szwajcaria. W najnowszym kompletnym porównaniu rocznym dostępnym dla szerokiej grupy państw, opartym na danych OECD za 2023 r. publikowanych i aktualizowanych w 2024 i 2025 r., szwajcarskie gospodarstwa domowe miały zadłużenie przekraczające 220% dochodu rozporządzalnego netto. To ranking, który nie pokazuje „największej kwoty długu” w dolarach, lecz skalę zadłużenia względem możliwości dochodowych gospodarstw. Dlatego na czele trafiają zwykle kraje z drogim rynkiem mieszkaniowym, rozwiniętym kredytem hipotecznym i wysokim udziałem właścicieli finansujących zakup nieruchomości długiem.

Szwajcaria ma najwyższe zadłużenie gospodarstw domowych według wskaźnika długu do dochodu

W tym artykule przyjmuję jedno, jasno zdefiniowane kryterium: dług gospodarstw domowych jako procent dochodu rozporządzalnego netto gospodarstw domowych. To jedna z najczęściej używanych miar przez OECD, banki centralne i analityków stabilności finansowej, ponieważ pozwala porównywać skalę zadłużenia między państwami o różnej wielkości gospodarki i liczbie ludności.

Według najnowszego pełnego porównania rocznego dla szerokiego zestawu krajów OECD, obejmującego rok 2023, pierwsze miejsce zajmuje Szwajcaria. Za nią plasują się Australia, Holandia, Norwegia i Dania. Wszystkie te kraje łączy wysoki poziom rozwoju finansowego, rozbudowany rynek kredytów mieszkaniowych oraz relatywnie wysokie ceny nieruchomości.

To ważne rozróżnienie: gdyby użyć innej metodologii, na przykład długu gospodarstw domowych jako procent PKB albo nominalnej wartości zadłużenia w dolarach, kolejność mogłaby wyglądać inaczej. Odpowiedź na pytanie „który kraj jest pierwszy?” zależy więc od definicji rankingu. W ekonomii najbardziej standardowe jest tu właśnie porównanie długu do dochodu gospodarstw.

Co mierzy ten ranking i jak interpretować jego wyniki

Ranking obejmuje państwa należące do OECD, dla których dostępne są porównywalne dane za ten sam rok. Wskaźnik pokazuje relację całkowitego zadłużenia gospodarstw domowych do ich dochodu rozporządzalnego netto.

W praktyce oznacza to, że licznik obejmuje głównie:

• kredyty hipoteczne,
• kredyty konsumpcyjne,
• pozostałe zobowiązania finansowe gospodarstw domowych wobec instytucji finansowych.

Mianownik, czyli dochód rozporządzalny netto, to dochód po uwzględnieniu podatków, składek i transferów oraz po korekcie o zużycie kapitału w sektorze gospodarstw domowych w metodologii rachunków narodowych. To pojęcie bardziej techniczne niż zwykłe „wynagrodzenie”, dlatego wskaźnika nie należy czytać tak, jakby każde gospodarstwo domowe było zadłużone dokładnie na taki sam procent swoich rocznych zarobków.

Wysoki wynik oznacza, że sektor gospodarstw domowych jest silnie lewarowany, czyli finansuje konsumpcję i mieszkania dużą ilością długu w relacji do dochodu. Nie musi to automatycznie oznaczać kryzysu. W bogatych krajach z wysokimi cenami nieruchomości i niskim udziałem kredytów zagrożonych wysoki wskaźnik może współistnieć ze stabilnym systemem bankowym. Z drugiej strony wysoki dług zwiększa wrażliwość gospodarstw na wzrost stóp procentowych, spadek cen mieszkań i pogorszenie rynku pracy.

Dane wykorzystane w artykule odnoszą się do roku 2023, ponieważ jest to najnowszy szeroko porównywalny pełny rok dostępny dla większej grupy państw w bazach OECD aktualizowanych w 2024 i 2025 r. Przy części krajów późniejsze rewizje mogą jeszcze nieznacznie zmienić wartości.

Ranking największego zadłużenia gospodarstw domowych

Dlaczego właśnie te kraje są najwyżej w zestawieniu

Szwajcaria

Szwajcaria zajmuje pierwsze miejsce przede wszystkim z powodu bardzo wysokiego zadłużenia hipotecznego utrzymywanego przez długi czas przy wysokich cenach nieruchomości. Charakterystyczne jest też to, że w tym kraju spłata hipoteki do zera nie zawsze jest priorytetem ekonomicznym dla gospodarstw domowych. System podatkowy, struktura majątkowa i koszt finansowania przez lata sprzyjały utrzymywaniu relatywnie dużego długu.

Jednocześnie wysoki wskaźnik nie oznacza automatycznie, że szwajcarskie gospodarstwa są „najbardziej zagrożone”. Ich aktywa i dochody są również wysokie. Ranking pokazuje wielkość długu względem dochodu, a nie jakość zabezpieczeń czy wartość majątku netto.

Australia

Australia od lat należy do ścisłej czołówki światowych rankingów zadłużenia gospodarstw domowych. Głównym powodem są bardzo wysokie ceny mieszkań, koncentracja zadłużenia w hipotekach oraz silna rola nieruchomości w modelu oszczędzania i inwestowania gospodarstw.

Duże znaczenie miały także lata niskich stóp procentowych, które podnosiły zdolność kredytową. Gdy koszt pieniądza rośnie, tak wysoki poziom długu staje się ważnym kanałem spowolnienia konsumpcji.

Holandia

Holandia pozostaje jednym z najbardziej zadłużonych krajów Europy, choć jej wskaźnik w dłuższym okresie obniżał się względem rekordów z poprzedniej dekady. Historycznie znaczenie miały korzystne rozwiązania podatkowe dla kredytów hipotecznych oraz szerokie wykorzystanie wysokiego finansowania przy zakupie mieszkań.

Holenderski przypadek dobrze pokazuje, że wysoka pozycja w rankingu może utrzymywać się długo nawet po zmianach regulacyjnych, ponieważ zapasy długu hipotecznego maleją wolno.

Norwegia

Norwegia łączy wysokie dochody z bardzo drogim rynkiem mieszkaniowym. To połączenie sprzyja zaciąganiu dużych kredytów hipotecznych przy relatywnie niskim historycznie ryzyku bezrobocia. Dodatkowo struktura osadnictwa i ograniczenia podaży mieszkań w atrakcyjnych lokalizacjach wzmacniały wzrost cen.

Norweski wynik jest wysoki, ale należy go czytać razem z informacjami o majątku i jakości aktywów gospodarstw domowych. Sam wskaźnik długu do dochodu nie pokazuje pełnego obrazu bilansu gospodarstw.

Dania

Dania od wielu lat należy do krajów o najwyższym zadłużeniu gospodarstw domowych na świecie. Wpływa na to bardzo rozwinięty system finansowania mieszkań oparty na obligacjach hipotecznych, który ułatwia dostęp do kredytu i pozwala oferować różne profile spłaty.

Duńskie gospodarstwa często mają jednocześnie wysoki dług i znaczące aktywa emerytalne. To klasyczny przykład kraju, w którym wysoka pozycja w rankingu nie oznacza prostego odpowiednika „najgorszej” kondycji finansowej gospodarstw.

Kanada

Kanada weszła do ścisłej czołówki z podobnych powodów jak Australia: dynamiczny wzrost cen nieruchomości, silne znaczenie hipotek i długi okres relatywnie taniego kredytu. W ostatnich latach wzrost stóp procentowych szczególnie mocno zwiększył znaczenie tego wskaźnika dla polityki makroostrożnościowej.

Kanadyjski przypadek jest ważny, bo pokazuje, jak szybko wysoki dług może przełożyć się na presję na wydatki konsumentów, nawet jeśli nie dochodzi do masowych niewypłacalności.

Korea Południowa

Korea Południowa wyróżnia się nieco inną strukturą rynku mieszkaniowego i finansowania niż kraje zachodnie. Oprócz klasycznych hipotek znaczenie ma tam także system jeonse, czyli wysokich depozytów najemców, który pośrednio wpływa na strukturę zobowiązań i płynność sektora gospodarstw.

W połączeniu z urbanizacją, drogimi mieszkaniami w aglomeracji Seulu i rozwojem kredytu detalicznego daje to bardzo wysoki poziom długu względem dochodu.

Szwecja

Szwecja pozostaje w światowej czołówce, choć po zaostrzeniu warunków finansowych i osłabieniu rynku nieruchomości jej wskaźnik przestał rosnąć tak szybko jak wcześniej. Czynnikami były długo utrzymywane niskie stopy procentowe, silny wzrost cen mieszkań i duża skłonność do finansowania własnego lokum kredytem.

W tym przypadku istotne są też regulacje dotyczące amortyzacji oraz struktura oprocentowania, ponieważ wpływają one na szybkość, z jaką zmiana stóp procentowych przechodzi na budżety domowe.

Najważniejsze różnice między liderami zestawienia

Między pierwszą Szwajcarią a piątą Danią różnica wynosi około 23 punktów procentowych dochodu rozporządzalnego netto. To dużo, ale nie na tyle, by mówić o przepaści między liderami. Czołówka tworzy raczej grupę krajów bardzo wysoko zadłużonych niż jednego całkowicie odrębnego lidera.

Jeszcze większa różnica pojawia się między czołówką a dużymi gospodarkami, takimi jak Stany Zjednoczone, Niemcy czy Francja. USA mają ogromną nominalną wartość zadłużenia gospodarstw domowych, lecz w relacji do dochodu wypadają wyraźnie niżej. To dobry przykład, dlaczego w rankingu ekonomicznym trzeba najpierw zdefiniować wskaźnik.

Ważna jest też struktura długu. W krajach z czołówki dominuje zadłużenie hipoteczne, a nie krótkoterminowy dług konsumpcyjny. Z punktu widzenia stabilności finansowej to ma znaczenie, bo hipoteki są zwykle zabezpieczone aktywem, choć pozostają wrażliwe na ceny nieruchomości i koszt finansowania.

Co wpływa na wysoką lub niską pozycję w rankingu

• Wysokie ceny mieszkań i gruntów, które zwiększają potrzebę finansowania zakupu kredytem.
• Łatwy dostęp do kredytów hipotecznych i rozwinięty system bankowy.
• Długie okresy niskich stóp procentowych, które podnosiły zdolność kredytową.
• Bodźce podatkowe zachęcające do finansowania nieruchomości długiem.
• Wysoki udział własności mieszkaniowej finansowanej kredytem.
• Struktura rynku najmu i ograniczona podaż mieszkań w dużych miastach.
• Poziom dochodów: przy wysokim dochodzie łatwiej obsługiwać duży nominalny dług, ale wskaźnik nadal może być wysoki.
• Regulacje makroostrożnościowe, takie jak limity wskaźników LTV i DTI, które mogą hamować wzrost zadłużenia.

Niska pozycja nie zawsze oznacza „lepszą sytuację”. Może wynikać z ostrożniejszego modelu finansowania mieszkań, ale także z mniejszego dostępu do kredytu i słabiej rozwiniętego rynku finansowego.

Jak zmieniały się pozycje w czasie

W dłuższym okresie kraje takie jak Dania, Holandia, Norwegia, Australia i Szwajcaria regularnie należały do światowej czołówki zadłużenia gospodarstw domowych. Zmieniała się kolejność, ale nie sam skład grupy najbardziej zadłużonych gospodarek rozwiniętych.

Po pandemii i po cyklu podwyżek stóp procentowych w latach 2022–2024 w części państw wskaźniki zaczęły stabilizować się albo lekko spadać. Powody były dwa: wolniejszy przyrost nowego długu oraz wzrost nominalnych dochodów gospodarstw. To jednak nie oznacza szybkiego „oddłużenia” sektora. Zapasy hipoteki to zjawisko wieloletnie.

W kolejnych publikacjach OECD i danych krajowych pozycje mogą jeszcze ulec korekcie z powodu rewizji rachunków narodowych, aktualizacji danych o dochodach lub zmian klasyfikacyjnych.

Alternatywne sposoby mierzenia tego samego zjawiska

Ten sam temat można mierzyć co najmniej trzema popularnymi metodami, a każda z nich może dać inny ranking.

Dług gospodarstw domowych jako procent PKB

To częsta miara w analizach makroekonomicznych i bazach Banku Światowego lub BIS. Pokazuje znaczenie zadłużenia sektora gospodarstw dla całej gospodarki. Nie mówi jednak bezpośrednio, jak duży jest dług względem budżetów domowych. Kraj może mieć wysoki dług do PKB, ale niższy do dochodu, jeśli gospodarstwa osiągają relatywnie wysokie dochody.

Nominalna wartość długu gospodarstw domowych

Tu na czele znajdowałyby się zwykle największe gospodarki, zwłaszcza Stany Zjednoczone. To jednak ranking skali absolutnej, a nie obciążenia. Dla pytania o „najbardziej zadłużone” gospodarstwa jest mniej użyteczny.

Dług na mieszkańca

Ta miara dobrze pokazuje przeciętną kwotę zadłużenia przypadającą statystycznie na jedną osobę, ale nie uwzględnia bezpośrednio możliwości spłaty. Bogate małe kraje mogą wypadać tu bardzo wysoko, nawet jeśli obsługa zadłużenia nie stanowi aż tak dużego problemu.

Dlatego do odpowiedzi na pytanie z tytułu najlepszy jest wskaźnik długu gospodarstw domowych do dochodu rozporządzalnego netto.

Ograniczenia danych i metodologii

Po pierwsze, ranking obejmuje głównie kraje OECD z porównywalnymi danymi, a nie wszystkie państwa świata. Dla wielu gospodarek rozwijających się kompletne i metodologicznie spójne dane sektorowe nie są dostępne albo nie są aktualizowane z taką samą częstotliwością.

Po drugie, wynik dotyczy całego sektora gospodarstw domowych, a nie „typowej rodziny”. Wskaźnik nie pokazuje mediany zadłużenia ani rozkładu długu. Możliwe jest więc, że duża część zadłużenia koncentruje się wśród bogatszych właścicieli nieruchomości.

Po trzecie, metoda nie uwzględnia bezpośrednio aktywów. Gospodarstwa mogą mieć wysoki dług, ale jeszcze większy majątek netto. Z drugiej strony wysoka wartość nieruchomości może szybko się zmienić.

Po czwarte, dane podlegają rewizjom. OECD, urzędy statystyczne i banki centralne regularnie aktualizują szeregi czasowe. Różnice między źródłami mogą wynikać z innej daty pobrania danych, korekt rachunków narodowych albo odmiennej definicji sektora gospodarstw domowych i instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych.

Mity i nieporozumienia

• Wysokie zadłużenie gospodarstw domowych nie oznacza automatycznie kryzysu finansowego.
• Pierwsze miejsce w rankingu nie znaczy, że mieszkańcy danego kraju są „najbiedniejsi” lub „najmniej wypłacalni”.
• Nominalnie największy dług nie jest tym samym co najwyższy dług względem dochodu.
• Dług hipoteczny i dług konsumpcyjny mają różne znaczenie dla stabilności finansowej.
• Niski wskaźnik zadłużenia nie zawsze jest zaletą; może też oznaczać słabszy dostęp do finansowania mieszkań.
• Pozycja kraju może się poprawić nawet bez spłaty długu, jeśli szybko rośnie dochód rozporządzalny.
• Różne rankingi tego samego zjawiska mogą dawać różne wyniki, bo używają innych mianowników: dochodu, PKB albo liczby mieszkańców.

Ciekawostki

• Kraje z najwyższym zadłużeniem gospodarstw domowych to zwykle nie największe gospodarki świata, lecz bogate gospodarki o rozwiniętych rynkach mieszkaniowych.
• Stany Zjednoczone mają jedną z największych nominalnych kwot długu gospodarstw domowych, ale nie należą do ścisłej czołówki po przeliczeniu na dochód.
• Wysokie zadłużenie często idzie w parze z wysokim majątkiem mieszkaniowym, co utrudnia prostą ocenę ryzyka.
• Zmiana stóp procentowych silniej uderza w kraje z dużym udziałem kredytów o krótszym okresie stałego oprocentowania.
• W części państw pozycję w rankingu wzmacniają historyczne ulgi podatkowe dla hipotek, nawet jeśli dziś są już ograniczane.
• Kraje o dużym sektorze najmu instytucjonalnego i niższym nacisku na własność mieszkaniową mogą mieć niższy dług gospodarstw domowych.
• Polska pozostaje wyraźnie poniżej liderów OECD, mimo wzrostu rynku hipotecznego w ostatnich dekadach.
• W długim okresie zadłużenie gospodarstw częściej rośnie stopniowo niż skokowo, bo zależy od wieloletnich zmian cen nieruchomości i regulacji kredytowych.

FAQ

Który kraj ma największe zadłużenie gospodarstw domowych?

Według najbardziej standardowego porównania międzynarodowego, czyli długu gospodarstw domowych jako procentu dochodu rozporządzalnego netto, pierwsze miejsce zajmuje Szwajcaria na danych za 2023 r. dostępnych w bazach OECD aktualizowanych w 2024 i 2025 r.

Dlaczego nie użyto nominalnej wartości długu?

Bo nominalna wartość premiuje przede wszystkim duże gospodarki. Jeśli celem jest ocena skali zadłużenia gospodarstw względem ich możliwości finansowych, lepszy jest wskaźnik długu do dochodu.

Czy wysokie zadłużenie gospodarstw domowych jest zawsze niebezpieczne?

Nie zawsze. Duże znaczenie ma struktura długu, poziom stóp procentowych, wartość zabezpieczeń, dochody gospodarstw i jakość systemu bankowego. Wysoki wskaźnik zwiększa wrażliwość na szoki, ale sam w sobie nie przesądza o kryzysie.

Dlaczego Polska jest dużo niżej niż Szwajcaria czy Dania?

Polska ma niższą penetrację kredytu hipotecznego, krótszą historię rozwoju rynku finansowego i inny poziom cen nieruchomości względem dochodów niż najbardziej zadłużone kraje OECD. To ogranicza relację długu gospodarstw do dochodu.

Czy ranking obejmuje wszystkie kraje świata?

Nie. Najbardziej porównywalne dane pochodzą z OECD, więc ranking dotyczy przede wszystkim państw tej organizacji z kompletnymi danymi za ten sam rok. Dla wielu krajów spoza OECD brakuje równie spójnych danych.

Czy po publikacji nowych danych lider może się zmienić?

Tak. Pozycje mogą się zmienić po rewizji danych o dochodach, długu, rachunkach narodowych albo po publikacji pełniejszych danych rocznych. Jednak w ostatnich latach Szwajcaria regularnie pozostaje w ścisłej czołówce tego typu zestawień.

Co bardziej obciąża gospodarstwa: dług hipoteczny czy konsumpcyjny?

Z punktu widzenia stabilności sektora zwykle bardziej masowy i systemowo ważny jest dług hipoteczny, bo stanowi największą część zobowiązań. Dług konsumpcyjny bywa droższy, ale w większości krajów ma mniejszą skalę niż hipoteki.

Czy wysoki dług oznacza, że kraj jest biedny?

Nie. W praktyce najwyżej w tym rankingu znajdują się głównie bogate państwa rozwinięte. Wysokie zadłużenie gospodarstw domowych częściej wiąże się z rozwiniętym rynkiem kredytowym i drogimi nieruchomościami niż z niskim poziomem dochodu.