Najwyższe oszczędności gospodarstw domowych – w którym kraju odkłada się najwięcej?

Jeśli przez „najwyższe oszczędności gospodarstw domowych” rozumiemy najbardziej standardowy i porównywalny wskaźnik, czyli stopę oszczędności gospodarstw domowych, to w najnowszych porównywalnych danych rocznych OECD za 2023 r. pierwsze miejsce zajmuje Szwajcaria. W praktyce oznacza to, że szwajcarskie gospodarstwa domowe odkładały największą część swojego dochodu rozporządzalnego netto spośród krajów ujętych w zestawieniu. To jednak nie jest ranking „najbogatszych rodzin”, lecz porównanie udziału oszczędności w dochodzie, a więc wskaźnik zachowań finansowych, struktury dochodów i wydatków oraz instytucjonalnych cech gospodarki.

Żeby odpowiedzieć rzetelnie na pytanie zawarte w tytule, trzeba najpierw doprecyzować definicję. W tym artykule przyjmuję kryterium stosowane przez OECD: oszczędności brutto gospodarstw domowych jako odsetek skorygowanego dochodu rozporządzalnego netto gospodarstw domowych. To podejście jest szeroko używane w analizie makroekonomicznej, pozwala porównywać kraje według jednej metodologii i dobrze pokazuje, gdzie gospodarstwa domowe relatywnie najwięcej odkładają.

Szwajcaria odkłada najwięcej według stopy oszczędności gospodarstw domowych OECD

Zwycięzcą rankingu jest Szwajcaria. Według najnowszego pełnego i porównywalnego zestawu danych rocznych OECD za 2023 r. szwajcarska stopa oszczędności gospodarstw domowych wyniosła około 19,4%. To najwyższy wynik wśród krajów OECD z dostępnymi danymi w tej samej metodologii.

Na kolejnych miejscach znalazły się państwa, w których gospodarstwa domowe także odkładają dużą część dochodu, ale z różnych powodów: część z nich ma bardzo wysokie dochody, część silne systemy emerytalne i finansowe, a część doświadczała po pandemii zmian konsumpcji i ostrożniejszego podejścia do wydatków.

To ważne rozróżnienie: kraj może mieć wysoką stopę oszczędności, choć nie musi mieć najwyższych dochodów per capita na świecie, a państwo bardzo zamożne może oszczędzać relatywnie mniej, jeśli konsumpcja jest wysoka albo struktura wydatków gospodarstw domowych jest inna.

Co mierzy ranking i jak interpretować jego wyniki

Ranking mierzy stopę oszczędności gospodarstw domowych, czyli relację oszczędności do dochodu rozporządzalnego. W statystyce OECD chodzi zwykle o household saving rate liczony jako udział oszczędności brutto gospodarstw domowych w ich skorygowanym dochodzie rozporządzalnym netto.

W prostym ujęciu wskaźnik pokazuje, jaka część pieniędzy pozostających gospodarstwom domowym po otrzymaniu dochodów i transferów oraz po zapłaceniu podatków nie została przeznaczona na bieżącą konsumpcję. Im wyższy odsetek, tym większa część dochodu została odłożona lub zainwestowana.

Zakres geograficzny tego rankingu obejmuje kraje OECD z kompletnymi danymi za 2023 r. Nie jest to więc ranking „całego świata”, lecz porównanie państw raportujących dane w zbliżonej metodologii rachunków narodowych. To najbezpieczniejsze rozwiązanie, bo globalne porównania oszczędności gospodarstw domowych często cierpią na brak porównywalności definicji.

Jednostką są procenty, a wszystkie wartości podano z jedną cyfrą po przecinku. Dane mają charakter roczny. W części państw późniejsze rewizje rachunków narodowych mogą jeszcze nieznacznie zmienić wyniki i kolejność, zwłaszcza tam, gdzie różnice między krajami są małe.

Ranking najwyższych oszczędności gospodarstw domowych

Najwyżej sklasyfikowane kraje: co stoi za ich wynikami

Szwajcaria

Szwajcaria zajmuje pierwsze miejsce głównie dlatego, że łączy bardzo wysokie dochody gospodarstw domowych z ostrożnym modelem zarządzania finansami. Gdy poziom dochodu jest wysoki, łatwiej odłożyć znaczącą część środków nawet przy kosztownym stylu życia.

Znaczenie ma też stabilność instytucji, rozwinięty sektor finansowy, wysoki poziom aktywów i silna kultura długoterminowego planowania. Wysoka stopa oszczędności nie oznacza jednak, że przeciętna szwajcarska rodzina ogranicza konsumpcję bardziej niż inni; część wyniku wynika po prostu z bardzo wysokiej bazy dochodowej.

Luksemburg

Luksemburg plasuje się tuż za Szwajcarią. To bardzo mała, ale wyjątkowo zamożna gospodarka, z dużym sektorem usług finansowych i wysokimi dochodami części gospodarstw domowych.

W przypadku Luksemburga trzeba zachować ostrożność interpretacyjną. Małe gospodarki o dużej roli zatrudnienia transgranicznego i nietypowej strukturze dochodów mogą wypadać w rankingach bardzo wysoko, ale nie zawsze da się je porównywać bez zastrzeżeń z dużymi krajami, takimi jak Niemcy czy Francja.

Niemcy

Niemcy od lat należą do czołówki państw OECD pod względem skłonności do oszczędzania. To w dużej mierze efekt strukturalny: relatywnie konserwatywnego podejścia do zadłużenia, silnej pozycji klasy średniej i przywiązania do bezpieczeństwa finansowego.

Wysoki wynik jest też związany z dużą ostrożnością konsumentów w okresie podwyższonej niepewności gospodarczej. Niemieckie gospodarstwa domowe często zwiększają bufor finansowy, gdy perspektywy wzrostu są słabsze lub koszty energii i kredytu stają się bardziej nieprzewidywalne.

Niderlandy

Niderlandy utrzymują się w ścisłej czołówce, choć ich wynik jest zbliżony do Niemiec. Wysoka stopa oszczędności ma związek z rozwiniętym systemem emerytalnym, wysokim udziałem aktywów finansowych oraz stosunkowo wysokimi dochodami.

Jednocześnie na zachowania gospodarstw domowych wpływa rynek mieszkaniowy i poziom zadłużenia hipotecznego. To przykład kraju, w którym wysoka stopa oszczędności nie wyklucza jednocześnie dużych zobowiązań części rodzin.

Francja

Francja od pandemii utrzymuje podwyższony poziom oszczędności gospodarstw domowych. W latach lockdownów część konsumpcji była po prostu niemożliwa, a późniejszy powrót do wcześniejszych wzorców wydatków następował stopniowo.

Dodatkowo znaczenie ma rozbudowany system zabezpieczenia społecznego, który stabilizuje dochody, oraz wysoka skala lokowania środków w relatywnie bezpiecznych instrumentach. Francja nie dorównuje Szwajcarii czy Luksemburgowi, ale wyraźnie przewyższa wiele innych dużych gospodarek rozwiniętych.

Austria i Belgia

Austria i Belgia tworzą grupę państw o zbliżonych wynikach, nieco powyżej 10%. W obu przypadkach widać relatywnie stabilne dochody, znaczenie transferów społecznych oraz skłonność do utrzymywania oszczędności zabezpieczających.

Różnice między nimi są niewielkie, więc po rewizjach danych kolejność może się zmienić bez większego znaczenia ekonomicznego. To dobry przykład, że w środkowej części czołówki nie należy przeceniać pojedynczych dziesiątych punktu procentowego.

Słowenia i Szwecja

Słowenia jest ciekawym przypadkiem, bo osiąga wynik porównywalny z bogatszymi krajami Europy Zachodniej. Może to odzwierciedlać ostrożność gospodarstw domowych, niższą skalę konsumpcji uznaniowej oraz silną potrzebę budowania prywatnych zabezpieczeń.

Szwecja z kolei łączy wysoki poziom rozwoju z większą wrażliwością gospodarstw domowych na zmiany stóp procentowych i rynku nieruchomości. Jej pozycja pokazuje, że nawet w krajach nordyckich wysoka zamożność nie przekłada się automatycznie na identyczne wzorce oszczędzania.

Najważniejsze różnice między liderami zestawienia

Największa różnica występuje między dwiema pierwszymi pozycjami a resztą stawki. Szwajcaria i Luksemburg są wyraźnie przed Niemcami czy Niderlandami. To sugeruje, że najwyższa część rankingu jest zdominowana przez gospodarki o wyjątkowo wysokich dochodach i specyficznej strukturze finansowej.

Między Niemcami, Niderlandami, Francją, Austrią i Belgią różnice są dużo mniejsze. Tu nie ma mowy o przepaści. W praktyce zmiana cen energii, inflacji, kosztu kredytu albo rewizji rachunków narodowych może przesunąć kraj o jedno lub dwa miejsca.

Warto też zauważyć, że liderzy nie zawsze oszczędzają więcej w sensie nominalnej kwoty na osobę tylko dlatego, że mają wyższy procent. W państwach o niższym dochodzie 8% może oznaczać znacznie mniejszą sumę pieniędzy niż 8% w kraju bardzo bogatym.

Co wpływa na wysoką lub niską pozycję w rankingu

• Poziom dochodów gospodarstw domowych – im wyższy dochód rozporządzalny, tym łatwiej odłożyć część środków.
• Niepewność gospodarcza – w okresach ryzyka rośnie skłonność do oszczędzania ostrożnościowego.
• Inflacja – wysoka inflacja może ograniczać realną zdolność do oszczędzania, zwłaszcza w mniej zamożnych krajach.
• Stopy procentowe – wyższe oprocentowanie depozytów może zachęcać do oszczędzania, ale jednocześnie podnosi koszty kredytu.
• System emerytalny i podatkowy – obowiązkowe lub wspierane podatkowo formy oszczędzania zwiększają wskaźnik.
• Koszty mieszkania i zadłużenie – wysokie raty i ceny nieruchomości ograniczają przestrzeń do odkładania pieniędzy.
• Kultura finansowa – w części krajów większą wagę przykłada się do budowy poduszki finansowej niż do bieżącej konsumpcji.

Jak zmieniały się pozycje w czasie

W latach 2020–2021 w wielu krajach stopa oszczędności gwałtownie wzrosła z powodów pandemicznych. Ograniczenia mobilności i zamknięcie części usług sprawiły, że gospodarstwa domowe mniej wydawały, a jednocześnie w części państw korzystały z programów wsparcia dochodów.

W 2022 i 2023 r. zaczęła się normalizacja, ale nie wszędzie w tym samym tempie. Kraje, w których konsumpcja odbudowała się szybciej, spadły w rankingu. Tam, gdzie niepewność ekonomiczna i ostrożność pozostały wysokie, stopa oszczędności utrzymywała się na podwyższonym poziomie.

To oznacza, że ranking nie jest stały. Po publikacji pełniejszych danych za 2024 r. kolejność może się zmienić, zwłaszcza między państwami o zbliżonych wynikach. Dużo zależeć będzie od inflacji, polityki stóp procentowych i kondycji rynku pracy.

Alternatywne sposoby mierzenia tego samego zjawiska

Stopa oszczędności gospodarstw domowych to najbardziej standardowe kryterium, ale nie jedyne możliwe.

• Nominalna wartość oszczędności gospodarstw domowych – w takim ujęciu wysoko byłyby duże gospodarki, takie jak Stany Zjednoczone, Niemcy czy Japonia. To jednak mierzy łączną skalę, a nie skłonność do oszczędzania.
• Oszczędności na mieszkańca – taki ranking premiowałby bardzo bogate kraje. Wynik zależałby mocno od poziomu dochodu i kursów walutowych.
• Majątek netto gospodarstw domowych – to zupełnie inna miara, obejmująca aktywa minus długi. Kraj może mieć wysoką stopę oszczędności dziś, ale niekoniecznie najwyższy majątek zgromadzony historycznie.

Dlatego w tym rankingu nie należy mieszać oszczędności z majątkiem, dochodem ani poziomem życia. To powiązane, ale różne kategorie ekonomiczne.

Najważniejsze ograniczenia danych i metodologii

Po pierwsze, ranking obejmuje głównie kraje OECD z kompletnymi i porównywalnymi danymi. Nie oznacza to automatycznie, że państwa spoza zestawienia oszczędzają mniej; często po prostu nie mają równie spójnych danych.

Po drugie, stopa oszczędności jest wskaźnikiem zagregowanym. Nie pokazuje, kto oszczędza. Wysoka średnia krajowa może współistnieć z tym, że zamożne gospodarstwa odkładają dużo, a mniej zamożne prawie nic.

Po trzecie, metodologia rachunków narodowych obejmuje także elementy trudniej odczuwalne z perspektywy pojedynczej rodziny, takie jak imputacje czy specyfika ujęcia dochodu i wydatków. To dobry wskaźnik makroekonomiczny, ale nie prosty odpowiednik pytania: „ile pieniędzy mam na koncie?”.

Po czwarte, dane podlegają rewizjom. OECD oraz krajowe urzędy statystyczne aktualizują rachunki narodowe po napływie nowych informacji. Przy niewielkich różnicach między krajami może to zmienić kolejność, choć zwykle nie zmienia ogólnego obrazu czołówki.

Mity i nieporozumienia

• „Najwyższe oszczędności oznaczają najbogatszy kraj” – niekoniecznie; ranking mierzy udział oszczędności w dochodzie, a nie całkowite bogactwo.
• „Wysoka stopa oszczędności zawsze jest dobra” – dla gospodarstw tak, ale zbyt słaba konsumpcja może ograniczać wzrost gospodarczy.
• „Niska stopa oszczędności dowodzi nieodpowiedzialności finansowej” – nie zawsze; czasem to efekt niskich dochodów i wysokich kosztów życia.
• „To ranking kont bankowych” – nie; chodzi o wskaźnik makroekonomiczny z rachunków narodowych, a nie o same depozyty.
• „Pierwsze miejsce jest trwałe” – nie; pozycje mogą się zmieniać wraz z inflacją, stopami procentowymi i rewizjami danych.
• „Kraje o podobnym wyniku oszczędzają tak samo” – niekoniecznie; podobny procent może oznaczać bardzo różne kwoty nominalne.

Ciekawostki

• W czasie pandemii wiele krajów zanotowało skok oszczędności nie dlatego, że obywatele nagle stali się bardziej oszczędni, lecz dlatego, że mniej mogli kupować.
• Małe, bardzo bogate państwa często wypadają lepiej w rankingach relatywnych niż duże gospodarki.
• Wysoka stopa oszczędności może współistnieć z dużym zadłużeniem hipotecznym, jeśli dochody są wysokie.
• Państwa o rozbudowanych systemach emerytalnych mogą notować wyższe oszczędności w rachunkach narodowych niż sugerowałaby intuicja konsumenta.
• Stopa oszczędności bywa silnie skorelowana z wiekiem społeczeństwa: starzejące się populacje częściej budują większe bufory finansowe.
• W części krajów wysoka inflacja najpierw obniża realną siłę nabywczą, ale niekiedy chwilowo podnosi ostrożność i skłonność do odkładania pieniędzy.
• Polska w 2023 r. znalazła się w górnej części omawianego zestawienia, ale nadal wyraźnie za ścisłą czołówką Europy Zachodniej.
• Ten ranking nie mówi, czy oszczędności są trzymane w gotówce, na lokatach, w funduszach czy w produktach emerytalnych.

FAQ

Który kraj odkłada najwięcej pieniędzy według najnowszych porównywalnych danych?

Według rocznych danych OECD za 2023 r. najwyższą stopę oszczędności gospodarstw domowych ma Szwajcaria. Jej wynik wynosi około 19,4% dochodu rozporządzalnego.

To oznacza pierwsze miejsce wśród krajów OECD objętych porównaniem według tej samej metodologii.

Czy ten ranking pokazuje, gdzie ludzie są najbogatsi?

Nie. Ranking pokazuje, jaka część dochodu jest odkładana, a nie ile wynosi majątek gospodarstw domowych ani ile pieniędzy mają one na rachunkach.

Kraj może mieć wysoką stopę oszczędności i wysoki majątek, ale nie musi. To dwa różne wskaźniki.

Dlaczego nie użyto kwoty oszczędności na mieszkańca?

Bo kwota na mieszkańca silnie zależy od poziomu dochodu i kursu walutowego. Stopa oszczędności lepiej pokazuje skłonność do oszczędzania i pozwala porównywać kraje o różnej wielkości.

To bardziej standardowe kryterium w analizie makroekonomicznej gospodarstw domowych.

Czy Polska należy do krajów o wysokich oszczędnościach gospodarstw domowych?

Polska nie należy do ścisłej światowej czołówki OECD, ale w 2023 r. osiągnęła relatywnie przyzwoity wynik na tle części Europy. Z wynikiem około 8,2% znajduje się poniżej liderów, ale nie na końcu zestawienia.

Na polski wynik wpływały jednocześnie wzrost dochodów nominalnych, wcześniejsza wysoka inflacja i potrzeba odbudowy buforów finansowych.

Czy wysoka stopa oszczędności zawsze oznacza dobrą sytuację gospodarczą?

Nie zawsze. Dla pojedynczych gospodarstw domowych większe oszczędności zwykle zwiększają bezpieczeństwo finansowe. Jednak z perspektywy całej gospodarki bardzo wysoka skłonność do oszczędzania może oznaczać słabszą konsumpcję.

Interpretacja zależy więc od kontekstu: fazy cyklu koniunkturalnego, rynku pracy, inflacji i poziomu stóp procentowych.

Dlaczego wyniki mogą się jeszcze zmienić?

Dane rachunków narodowych są regularnie rewidowane. Urzędy statystyczne uzupełniają informacje o dochodach, wydatkach, transferach i strukturze sektora gospodarstw domowych.

Do tego dochodzi możliwość aktualizacji przez OECD. Przy małych różnicach między krajami nawet niewielka korekta może zmienić ich miejsce w rankingu.

Czy można porównywać ten ranking z rankingiem majątku gospodarstw domowych?

Tylko ostrożnie. Stopa oszczędności pokazuje przepływ w danym roku, a majątek netto pokazuje stan aktywów i zobowiązań nagromadzonych przez lata.

Państwo może oszczędzać dziś dużo, ale mieć niższy majątek historyczny niż kraj, który przez dekady akumulował aktywa.

Czy dane za 2024 r. mogą przynieść innego lidera?

Tak, choć Szwajcaria i Luksemburg pozostają bardzo mocnymi kandydatami do czołówki. Dużo zależy od inflacji, zmiany realnych dochodów, oprocentowania oszczędności i skali odbicia konsumpcji.

Najbardziej prawdopodobne są przetasowania w grupie krajów o zbliżonych wynikach, a nie całkowite odwrócenie rankingu.