Historia gospodarcza

Oś czasu

1. V–XV wiekFeudalizm
2. XV–XX wiekKolonializm i jego wpływ na gospodarkę
3. XVI–XVIII wiekMerkantylizm
4. ok. 1760–1840Rewolucja przemysłowa
5. 1776–1870Ekonomia klasyczna
6. 1870–1914Złoty standard
7. 1929Krach giełdowy 1929 roku
8. 1929–1939Wielki kryzys
9. 1933–1939Nowy Ład
10. 1948–1952Plan Marshalla
11. 2007–2009Kryzys finansowy 2008 roku

Przekrojowo

• Rewolucja marginalistycznaRewolucja marginalistyczna była przełomem w historii myśli ekonomicznej, który nastąpił głównie w latach 70. XIX wieku i zmienił sposób wyjaśniania w…
• Teoria wartości pracyTeoria wartości pracy to koncepcja z historii myśli ekonomicznej, według której wartość dóbr jest w istotny sposób związana z pracą potrzebną do ich…
• Historia myśli ekonomicznejJak na przestrzeni dziejów ludzie próbowali zrozumieć produkcję, handel, pieniądz i własność.
• Ekonomia rozwoju: czym jest?Dział ekonomii, który bada, dlaczego jedne społeczeństwa bogacą się szybciej niż inne.
• Ekonomia behawioralna: czym jest?Jak realni ludzie podejmują decyzje gospodarcze i czym różnią się od modelu w pełni racjonalnego.
• Ekonomia marksistowskaEkonomia marksistowska to nurt w historii myśli ekonomicznej wywodzący się z prac Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, który analizował gospodarkę kapi…
• Ekonomia neoklasycznaEkonomia neoklasyczna to nurt w historii myśli ekonomicznej, który ukształtował się od lat 70. XIX wieku i do dziś silnie wpływa na sposób, w jaki ek…
• InstytucjonalizmInstytucjonalizm to nurt w ekonomii i szerzej w naukach społecznych, który zakłada, że gospodarki nie da się zrozumieć wyłącznie przez analizę cen, p…
• FizjokratyzmFizjokratyzm był osiemnastowieczną doktryną ekonomiczną, która głosiła, że jedynym naprawdę „produkcyjnym” działem gospodarki jest rolnictwo, poniewa…
• Szkoła chicagowskaSzkoła chicagowska to nurt w ekonomii związany przede wszystkim z Uniwersytetem Chicagowskim, rozwijany od pierwszej połowy XX wieku, a szczególnie w…
• Szkoła austriackaSzkoła austriacka to nurt w historii myśli ekonomicznej, który powstał w drugiej połowie XIX wieku w monarchii habsburskiej i do dziś pozostaje jedną…
• Thomas PikettyThomas Piketty to francuski ekonomista i historyk gospodarczy, znany przede wszystkim z badań nad nierównościami dochodowymi i majątkowymi w długim o…
• Elinor OstromElinor Ostrom była amerykańską badaczką nauk politycznych i ekonomii instytucjonalnej, która wyjaśniła, dlaczego wspólne zasoby nie muszą prowadzić d…
• Douglass NorthDouglass Cecil North był amerykańskim ekonomistą i historykiem gospodarczym, jednym z najważniejszych badaczy instytucji w rozwoju gospodarczym XX wi…
• Amartya SenAmartya Sen to indyjski ekonomista i filozof, jeden z najważniejszych przedstawicieli współczesnej historii myśli ekonomicznej. Najbardziej znany jes…
• Max WeberMax Weber był niemieckim socjologiem, historykiem, prawnikiem i jednym z najważniejszych autorów w historii myśli społecznej oraz historii ekonomii p…
• François QuesnayFrançois Quesnay był francuskim lekarzem królewskim, myślicielem gospodarczym i najważniejszym przedstawicielem fizjokratyzmu, czyli jednej z pierwsz…
• Carl MengerCarl Menger był austriackim ekonomistą, żyjącym w latach 1840–1921, i jednym z twórców nowoczesnej teorii wartości oraz założycielem austriackiej szk…
• Vilfredo ParetoVilfredo Pareto był włoskim ekonomistą i socjologiem żyjącym na przełomie XIX i XX wieku, jednym z najważniejszych przedstawicieli historii myśli eko…
• Thorstein VeblenThorstein Veblen był amerykańskim ekonomistą i socjologiem norweskiego pochodzenia, jednym z najważniejszych krytyków kapitalizmu przełomu XIX i XX w…
• Milton FriedmanMilton Friedman był amerykańskim ekonomistą, jednym z najważniejszych przedstawicieli historii myśli ekonomicznej XX wieku oraz jednym z głównych twó…
• Friedrich August von HayekFriedrich August von Hayek był austriacko-brytyjskim ekonomistą, filozofem społecznym i jednym z najważniejszych przedstawicieli liberalizmu gospodar…
• Joseph SchumpeterJoseph Schumpeter był austriacko-amerykańskim ekonomistą, historykiem myśli ekonomicznej i komentatorem kapitalizmu, żyjącym w latach 1883–1950. W hi…
• Alfred MarshallAlfred Marshall był brytyjskim ekonomistą żyjącym w latach 1842–1924, uznawanym za jednego z najważniejszych twórców nowoczesnej ekonomii neoklasyczn…
• John Stuart MillJohn Stuart Mill był brytyjskim filozofem, ekonomistą i publicystą żyjącym w latach 1806–1873, jedną z najważniejszych postaci XIX-wiecznej historii…
• Thomas MalthusThomas Robert Malthus był angielskim duchownym anglikańskim, uczonym i jednym z najważniejszych ekonomistów przełomu XVIII i XIX wieku. W historii my…
• David RicardoDavid Ricardo był brytyjskim ekonomistą, finansistą i parlamentarzystą żyjącym na przełomie XVIII i XIX wieku, jednym z najważniejszych przedstawicie…
• Przewaga komparatywnaPrzewaga komparatywna to pojęcie z historii myśli ekonomicznej oznaczające sytuację, w której kraj opłacalnie specjalizuje się w produkcji tych dóbr,…
• CłaCła to opłaty nakładane przez państwo na towary przekraczające granicę celną, najczęściej przy imporcie, rzadziej przy eksporcie lub tranzycie. W his…
• Wojny handloweWojny handlowe to konflikty gospodarcze, w których państwa próbują wymusić korzystniejsze warunki wymiany przez cła, zakazy importu, kontyngenty, sub…
• ProtekcjonizmProtekcjonizm to polityka gospodarcza państwa polegająca na ochronie własnych producentów, rolnictwa lub wybranych gałęzi gospodarki przed konkurencj…
• Imperium BrytyjskieGospodarka Imperium Brytyjskiego funkcjonowała jako rozległy, nierówny i zmieniający się w czasie system handlu, finansów, produkcji oraz władzy poli…
• Niewolnictwo a gospodarkaNiewolnictwo wywarło ogromny wpływ na gospodarkę: zwiększało produkcję i zyski części właścicieli oraz państw, ale czyniło to przez przemoc, pozbawie…
• Kompania WschodnioindyjskaKompania Wschodnioindyjska była uprzywilejowaną spółką handlową, która otrzymała od państwa monopol na handel z Azją, a z czasem stała się także potę…
• Jedwabny SzlakJedwabny Szlak był historyczną siecią dalekosiężnych szlaków handlowych łączących Chiny z Azją Środkową, Bliskim Wschodem, Indiami i Europą. Nie był…
• Handel atlantyckiHandel atlantycki był rozległym systemem wymiany towarów, ludzi, kapitału i informacji między Europą, Afryką i obu Amerykami, który rozwijał się od k…
• Czwarta rewolucja przemysłowaCzwarta rewolucja przemysłowa to nazwa używana dla współczesnej fali przemian technologicznych, w której systemy cyfrowe, automatyka, sztuczna inteli…
• Trzecia rewolucja przemysłowaTrzecia rewolucja przemysłowa była długotrwałą falą przemian technologicznych i gospodarczych opartą przede wszystkim na elektronice, informatyce, te…
• Druga rewolucja przemysłowaDruga rewolucja przemysłowa była fazą gwałtownych przemian technologicznych, organizacyjnych i społecznych, która nastąpiła po pierwszej rewolucji pr…
• TayloryzmTayloryzm był systemem organizacji pracy i zarządzania produkcją przemysłową, rozwijanym od końca XIX wieku przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych,…
• FordyzmFordyzm był systemem organizacji produkcji przemysłowej i szerzej modelem ładu społeczno-gospodarczego, który wyrósł z doświadczeń amerykańskiego prz…
• Masowa produkcjaMasowa produkcja to sposób wytwarzania dużej liczby jednakowych lub bardzo podobnych wyrobów przy użyciu standaryzacji części, podziału pracy, maszyn…
• UrbanizacjaUrbanizacja to proces wzrostu liczby ludności miejskiej oraz zwiększania znaczenia miast w gospodarce, społeczeństwie i organizacji przestrzeni. Nie…
• IndustrializacjaIndustrializacja była długotrwałym procesem przekształcania gospodarki agrarnej i rzemieślniczej w gospodarkę opartą na produkcji maszynowej, fabryka…
• Rewolucja neolitycznaRewolucja neolityczna była długotrwałym procesem przejścia części społeczności ludzkich od gospodarki łowiecko-zbierackiej do rolnictwa i hodowli. Ni…
• Bank ŚwiatowyBank Światowy to międzynarodowa grupa instytucji finansowych, której podstawowym zadaniem jest wspieranie rozwoju gospodarczego i ograniczanie ubóstw…
• Międzynarodowy Fundusz WalutowyMiędzynarodowy Fundusz Walutowy, w skrócie MFW, to międzynarodowa organizacja finansowa powołana po II wojnie światowej po to, by wspierać stabilność…
• Rezerwa FederalnaRezerwa Federalna, czyli amerykański system banku centralnego (Federal Reserve System), to instytucja odpowiedzialna za emisję pieniądza banku centra…
• Bank centralnyBank centralny to instytucja stojąca na szczycie systemu pieniężnego i bankowego państwa, odpowiedzialna przede wszystkim za emisję pieniądza, utrzym…
• Historia bankowościHistoria bankowości to dzieje instytucji, które pośredniczyły w przechowywaniu pieniędzy, udzielaniu kredytu, rozliczaniu płatności i finansowaniu ha…
• Wielka RecesjaWielka Recesja to nazwa globalnego kryzysu gospodarczego, który rozpoczął się w latach 2007–2008 od załamania rynku finansowego w Stanach Zjednoczony…
• NeoliberalizmNeoliberalizm to nazwa nurtu w historii myśli ekonomicznej i polityki gospodarczej, który od drugiej połowy XX wieku podkreślał wyższość mechanizmu r…
• MonetaryzmMonetaryzm to nurt w ekonomii, który uznaje podaż pieniądza za kluczowy czynnik wpływający na poziom cen, inflację, a pośrednio także na aktywność go…
• KeynesizmKeynesizm to nurt w ekonomii i polityce gospodarczej związany przede wszystkim z dorobkiem Johna Maynarda Keynesa, który podkreślał, że państwo może…
• Globalizacja: czym jest i jak się rozwijałaGlobalizacja to długotrwały proces coraz silniejszego powiązania gospodarek, społeczeństw i państw poprzez handel, przepływy kapitału, migracje, tech…
• Inflacja w historii gospodarekInflacja to trwały wzrost ogólnego poziomu cen dóbr i usług, który obniża siłę nabywczą pieniądza. Innymi słowy, za tę samą sumę można kupić mniej ni…
• Handel międzynarodowy na przestrzeni dziejówHandel międzynarodowy rozwijał się na przestrzeni dziejów od wymiany między sąsiednimi regionami do gęstej sieci powiązań obejmującej niemal cały świ…
• Historia pieniądzaHistoria pieniądza to dzieje kolejnych sposobów mierzenia wartości, regulowania zobowiązań i ułatwiania wymiany. Pieniądz rozwijał się od dóbr używan…
• Wolny rynekWolny rynek to taki sposób organizacji życia gospodarczego, w którym ceny, produkcja i wymiana są w dużej mierze ustalane przez dobrowolne decyzje ku…
• Karol Marks: kim był?Karol Marks był niemieckim filozofem, publicystą, działaczem politycznym i jednym z najważniejszych autorów w historii myśli ekonomicznej XIX wieku.…
• John Maynard Keynes: kim był?John Maynard Keynes był brytyjskim ekonomistą, urzędnikiem państwowym i jednym z najważniejszych autorów w historii myśli ekonomicznej XX wieku. Najc…
• Adam Smith: kim był?Adam Smith był szkockim filozofem moralnym i jednym z najważniejszych autorów w historii myśli ekonomicznej. Żył w latach 1723–1790 i zasłynął przede…
• Socjalizm: czym jest i jak powstałSocjalizm to szeroka rodzina doktryn społecznych, politycznych i gospodarczych, które postulują ograniczenie dominacji prywatnej własności kapitału o…
• Kapitalizm: czym jest i jak się rozwinąłKapitalizm to system gospodarczy oparty przede wszystkim na prywatnej własności środków produkcji, produkcji towarowej na rynek, pracy najemnej oraz…