Płaca nominalna to kwota na pasku wynagrodzenia. Płaca realna pokazuje, ile za nią można kupić, czyli wynagrodzenie skorygowane o wzrost cen. Podwyżka zwiększa siłę nabywczą tylko wtedy, gdy jest wyższa od inflacji w tym samym okresie.
Wzór
zmiana realna = (pensja końcowa : pensja początkowa) : (1 + inflacja skumulowana) − 1
Inflacja skumulowana to łączny wzrost cen w całym porównywanym okresie, a nie średnia roczna. Dla kilku lat liczy się ją, mnożąc roczne wskaźniki cen, na przykład 1,10 × 1,08 × 1,05.
Przykład
Pensja wzrosła z 5000 zł do 7500 zł, a ceny w tym czasie wzrosły łącznie o 30%.
| Pozycja | Wynik |
|---|---|
| Zmiana nominalna | +50% |
| Pensja końcowa w cenach roku początkowego | 5769,23 zł |
| Pensja, która tylko nadrabia inflację | 6500 zł |
| Zmiana realna | +15,38% |
Za nową pensję można kupić o 15,38% więcej niż za starą. Podwyżka o 50% nie oznacza więc wzrostu siły nabywczej o 50%, bo część wzrostu zjadła inflacja.
Najczęstsze błędy
- Odejmowanie inflacji od zmiany nominalnej (50% − 30% = 20%). To przybliżenie zawodzi przy dużych wartościach.
- Porównywanie pensji brutto z netto. Obie kwoty muszą być tego samego rodzaju.
- Używanie średniej rocznej inflacji zamiast skumulowanej dla kilku lat.
Własne wartości można sprawdzić w kalkulatorze płacy realnej.