Dane według stanu na 2 listopada 2026 r. Tekst jest aktualizowany po publikacji nowych danych.
Procedura nadmiernego deficytu to mechanizm Unii Europejskiej, który ma skłonić państwa członkowskie do ograniczenia deficytu budżetowego. Uruchamia się ją, gdy deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przekracza 3% PKB albo dług przekracza 60% PKB i nie spada w zadowalającym tempie.
Polska w procedurze
Rada UE objęła Polskę procedurą w 2024 r., po deficycie z 2023 r. na poziomie 5,1% PKB. W styczniu 2025 r. Rada zaleciła zlikwidowanie nadmiernego deficytu, czyli obniżenie go poniżej 3% PKB, do 2028 r. Ten sam termin zapisano w polskim średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym.
Deficyt w liczbach
| Rok | Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych |
|---|---|
| 2023 | 5,1% PKB |
| 2024 | 6,4% PKB |
| 2025 | 7,3% PKB (284 mld zł) |
| 2026 (prognoza MF) | 6,8% PKB |
Na wysoki deficyt składają się głównie wydatki na ochronę socjalną i obronność. Polska korzysta z krajowej klauzuli wyjścia, która pozwala w ograniczonym zakresie przekroczyć zalecaną ścieżkę wydatków o dodatkowe wydatki obronne.
Jak działa procedura
- Komisja Europejska ocenia, czy deficyt jest nadmierny, a Rada UE podejmuje decyzję.
- Rada wydaje zalecenie ze ścieżką wydatków netto i terminem korekty.
- Komisja regularnie sprawdza postępy, między innymi w ramach semestru europejskiego.
- Gdy deficyt trwale spadnie poniżej 3% PKB, procedura jest zamykana.
Konsekwencje
Procedura to przede wszystkim zobowiązanie do dyscypliny budżetowej i stałego nadzoru Komisji. Wobec państw spoza strefy euro, które nie podejmują skutecznych działań, możliwą sankcją jest zawieszenie zobowiązań z Funduszu Spójności. Wysoki deficyt podnosi też koszt finansowania długu, bo inwestorzy oczekują wyższego oprocentowania.
Wpływ deficytu na dług w kolejnych latach pokazuje kalkulator dynamiki długu publicznego.